Fularsız Entellik
Halk için, halka rağmen entellik. İlginç konular, eleştirel düşünce ve bildiğin Türkçe ile sunulan bir podcast.
Episodes
Foundation: Nasıl Uyarlama Yapılır
Vakıf serisini, dizi uyarlamasının güzel yönlerini inceleyerek bitiriyoruz. Bilimkurgu sevmeseniz bile, diziyi izlemeyecekseniz bile, hikayecilik açısından faydalı bir bölüm olacağını umuyorum.
Konular:
(00:00) Alaçatı Kitap Günleri
(01:52) Fikir enflasyonu
(02:42) Sihir enflasyonu
(04:18) Empire: Devlet benim
(06:16) Asimovun ruhu
(07:10) Genetik hanedan
(10:09) Erkeğin Ü
Foundation: Nasıl Uyarlama Yapılmaz
Selam fularsızlar. Vakıf serimizin son iki bölümünü, 2021'de başlayan dizi uyarlamasına adıyorum.
Hem çok iyi hem de çok kötü bir uyarlama. Çünkü birbiriyle pek alakası olmayan en az iki farklı diziden oluşuyor. İşin komik tarafı, Asimov’dan esinlendikleri kısımları zayıfken, kendi uydurdukları orjinal kısımları onun vizyonunu daha iyi yansıtıyor.
Bugün dizinin "kötü" kısmını anlatacağım. Ama e
Foundation vs DUNE
Bugünün konusu, Asimov’a doğrudan bir cevap olarak yazıldığı düşünülen -ve benim de en çok sevdiğim bilimkurgu romanı olan- Dune.
Sistemler, kahramanlar, din, teknoloji, kehanet gibi birçok konuda örtüşüyorlar. Karşılaştırmalı bir analiz yapalım.
(Dune hakkında biraz spoiler içerir)
Konular:
(00:00) Epstein serisi notu
(02:08) Hangisi daha iyi
(03:37) Roma vs Feodalizm
(07:52) Tek
Epstein: Hapis, Ölüm, İfşa
Serinin son bölümü. Üç perdeden oluşuyor: İlk perde tutuklanmaya giden yol, ikincisi şüpheli ölümü, son olarak da belgelerin yayınlanma süreci. Kapakta bir adamın ismi geçiyor olabilir ama esas başrol sistemin kendisi.
Konular:
(00:00) Milyarder vs Devlet
(01:23) Yıl 2018: Durum Özeti
(05:40) Araştırmacı gazeteciliğin önemi
(06:25) Perversion of Justice
(09:25) MAGA kurucusunun y
Epstein: Dünyanın En Kötü Pazarlığı
Önce biraz gündem (İran Savaşı) sonra da Epstein'in 2008-2019 arası dönemi. Yani aldığı akıl almaz federal dokunulmazlık, tatil gibi bir hapis cezası, bitmek bilmeyen tazminat davaları, İngiliz kraliyet ailesine uzanan mesele ve sonun başlangıcı. Haftasonu da düşüş kısmı geliyor (son dava, intihar, belgelerin yayınlanma macerası).
Konular:
(00:00) Kimse savaş ilan etmiyor
(04:19) Özet
Seçim Paradoksu
Selam fularsızlar, yayın akışımıza kısa bir ara vereceğiz. Sponsorlu bir bölüm girecek araya, fakat merak etmeyin, konu gayet ilginç: Modern insan olmanın gizli maliyeti olarak "karar yükü". Gün boyunca verdiğiniz binlerce karar azar azar pilinizi bitiriyor. Eskiye göre bu iş nasıl değişti ve muhakeme gücünüzü nasıl koruyacaksınız?
Konular:
(00:00) Kahve sipariş edememek
(03:37) 35 bin
Epstein: Nereden Çıktı ve İlk Soruşturmaları Nasıl Atlattı
Geldik Epstein meselesine. Asimov üstadım kusura bakma seni şöyle köşeye alıcaz birazcık
Geçtiğimiz günlerde, en az 20 senedir devam eden bir dizi soruşturmayla ilgili milyonlarca belge lap diye önümüze kondu, ve Epstein Dosyaları yeniden herkesin gündemine oturdu. Fakat bence işin yanlış kısımları gündeme oturdu.
Bugünkü amacım dosyalara derinlemesine dalıp sapla samanı ayırmak değil; ben dos
Foundation: Katır ve İkinci Vakıf (Trilojinin Sonu)
Selam fularsızlar. Bugün, Vakıf üçlemesini noktalıyoruz. Serinin temel fikrini çökerten Katır hikayesini, ve üçüncü kitabı tek oturuşta bitireceğiz. Yetmeyecek, 1980lerde yazılan dört devam kitabını da jet hızıyla özetleyeceğiz.
Ha, bunca zamandır boş durmuyordum, yeni bir podcastim var, hafif muhabbetler: Fularsız ile Kuralsız. Kafa dağıtmak isterseniz...
Konular:
00:00 Nükleer Çağ: Solu
Lovemark: Gizem, Duyusallık, Yakınlık
Neden örneğin bir Harley Davidson dövmesi normal karşılanır da, başka bir kar amacı güden şirket dövmesi anormaldir? Siz tamamen gönüllü olarak, bir markanın dövmesini yaptırır mıydınız?
Selam Fularsızlar, Vakıf serisine birazcık ara verip, bugün sponsorlu bir bölümle dünyaya dönüyoruz. Lovemark kavramını konuşacağız. Konular:
00:00 Dövme testi
02:55 Lovemark
03:52 iphone kuyrukları
05:1
Foundation: Son Romalı Belisarius (General)
Vakıf serisinin ikinci kitabı, toplam iki hikayeden oluşuyor. Birbirinden çok farklı olduklarından bugünün konusu ilki: General.
"Son Romalı" lakaplı Bizans generali Belisarius'tan esinlenilmiş Bel Riose karakterini takip edeceğiz. Arada Asimov'a da yükleneceğim biraz. Bir sonraki bölümde de serinin kırılım noktası olan Katır hikayesini, tek parça halinde ele alacağız.
Konular:
00:00 Bir
Foundation: İlk Kitabın Tamamı (duble bölüm)
Bilimkurgu neden önyargılarla boğuşuyor, neden sinema uyarlamaları aksiyondan ibaret?
Bu soruyla başladıktan sonra, Asimov'un Vakıf Serisine dalıyoruz. Dergilerde çıkan orijinal hikayeleri esas alarak, ilk kitabın tamamını tartışacağız. (Psikotarihçiler, Ansiklopediciler, Başkanlar, Tüccar Prensler). Bonus olarak "My Name is Legion" isimli bir hikaye ve her zamanki entel kuntel eklemeler var. Kay
Foundation: Frankenstein'dan Galaktik İmparatorluklara
Roma İmparatorluğu'nun Gerileyiş ve Çöküş Tarihi'den (Gibbon) esinlenen genç bir yazar, daha önce kimsenin cesaret edemediği kadar büyük ölçekte bir hikaye hayal etti. Onbinlerce yıla ve milyonlarca gezegene yayılan bir imparatorluğun çöküşünü ve ardından gelecek karanlık çağları önceden görebilseydiniz, ne yapardınız?
Bilimkurgu tarihinin en önemli eserlerinden biri hakkında, o bahaneyle de bil
Alışkanlık: Sığınak mı Zincir mi?
Rutinlerimizin biyolojik temelleri, toplumsal izleri, belirsizliğe karşı birer silah olmaları ve bağımlılığa dönüşmeleri üstüne.
Konular:
(00:00) Kontrollü Kaos
(01:38) Çikolata Peşindeki Fareler
(05:57) Habitus
(09:28) Fasty Mesajı
(10:57) Saflık ve Kutsallık
(13:39) Liminalite
(14:38) Bağımlılık
Kaynaklar:
Yazı: Brain researchers explain why old habits die hard
Y
Davalar, Araplar, Kahramanlar (Tenis Ekonomisi Tarihi 3)
Selam fularsızlar.
Önceki bölümlerde, şu hayatta hiç başka derdimiz yokmuş gibi, tenis dünyasındaki politik mücadeleleri ve herkesin çektiği maddi zorlukları ele almıştık.
Görünürde para konuşuyoruz da aslında rekabetin felsefesini yapıyoruz. Sporun temel vaadi, adalet. Öte yandan, elitlerin sistematik olarak korundukları bir yapı gözlemiştik. O yüzden hep tanıdık simalar görüyoruz ve kolayca
Sakın Tenisçi Olmayın! (Tenis Ekonomisi Tarihi 2)
Tenis öyle bir spor ki, aynı elit turnuvadaki oyuncuların bir kısmı oraya ortaklaşa minivanla gelmişler, bir kısmı trenle, bir kısmı ekonomi uçarak, birkaç tanesi de ise özel jetle. Ama ismi adil rekabet. Bu kadar çok elit oyuncunun bu kadar süründüğü başka bir spor yok.
.
Yeni Kitap: Fularsız Felsefe: Dört Önemli Mesele
.
Konular:
(00:04) Tenis zengin sporudur
(01:02) İlk
Tenis Ekonomisinin Kısa Tarihi: Kim Yönetiyor Bu Garip Sporu
Tenis oynamaktan daha zor bir şey varsa, o da tenis oynayarak geçinmek olmalı. Dünyanın en popüler sporlarından biri, 100 milyondan fazla insan oynuyor, ve eğer en iyi 100, bilemedin en iyi 200 arasına giremezseniz, geçinmeniz zor. Bakın zengin olmaktan bahsetmiyorum, geçinmekten bahsediyorum. Profesyonel tenisçilerin çoğu, resmen para kaybediyorlar.
Böyle bir şey nasıl olabilir, onca para nerey
Akıl Yürütme: Doğal ve Yapay
Selam Fularsızlar. Bugün iki film birden. İlk kısımda mantık bulmacaları, içgörü problemleri, Apple'ın "düşünme illüzyonu" makalesi, ve insan ile makinaların akıl yürütmelerinin kıyası var. İkinci kısımsa aylar önce devamını getirmek istediğim bir konu: Deepseek'in getirdiği teknik yenilikler, Nvidia'nın neden bu kadar önemli olduğu ve Stargate Projesi. Umarım hepiniz iyisinizdir.
.
Yeni Kitap:
Bunlar Hep Amerika'nın Oyunu: Küresel Ticaretin Yeniden Düzenlenmesi
Modern dinimiz der ki: Cahiliye döneminde insanlar gümrük putlarına tapıyorlardı. Sonra Hazreti Adem Smith İskoç yaylalarından indi, putları kırıp ticareti serbestlestirdi. O günden beridir piyasaya inanan, ona sığınan toplumlara bereket yağdı, diğerlerine lanet.
Peki madem öyle, binlerce yıldır ticaret yapılmasına rağmen alt tarafı iki asır öncesine kadar, serbest ticareti kimse akıl edememiş mi
Dünya Ticaret Savaşları: ABD vs Herkes
“Bu işler anca 100 yılda bir yapılıyor çünkü bir daha yapılabilmesi için geçen sefer ne olduğunu hatırlayan herkesin ölmesi gerekiyor”
Geçen bölümün ölçeği biraz küçüktü: Bir yasal göçmenlik tartışması üstünden, yerel-küresel çekişmesini görmüştük. Bugün işi büyüteceğiz, aynı çekişmeyi dünya ticareti üstünden işleteceğiz. Bir yandan, serinin temasına uygun olarak, her şeyin ne kaddddar aptalca yö
Dünyayı Yöneten Dingiller: Musk vs MAGA
Bir ülke, ekonomiden, piyasadan mı ibarettir? Geçici çalışma vizesi (H1B) tartışmaları üstünden, MAGA hareketi ile sağcı teknoloji elitleri arasındaki kapanmayacak uçurumu inceleyelim.
Yeni Kitap: Fularsız Felsefe: Dört Önemli Mesele (bu seferki normal insan boyutunda, 200 sayfa)
.
Konular:
(01:00) NSA şefini kovduran troll
(05:00) Green Card
(07:55) H1B vizesinin saçmalıkları
(1
Dünyayı Yöneten Ahmaklar: Signalgate
ABD merkezli üç perdelik bir oyun:
Bugünün konusu, bir hatalar komedisine dönüşen bir istihbarat skandalı
Sonra MAGA hareketi ile sağcı teknoloji elitleri arasındaki gerilim
Son olarak da dünyayı altüst eden gümrük vergileri
“Bir bildikleri vardır” diyeceğimiz gelişmelerin ardında, aslında ne yaptıklarını pek de bilmeyen insanlar var.
.
Yeni Kitap: Fularsız Felsefe: Dört Önemli Mes
İleri Otokrasi, Sokak, Boykot
Gündem bölümü. Rejimin iyice otokrasiye kayması, bunun gizli ve açık maliyetleri, eski Osmanlı bölgelerine kıyasla halkın mutluluğındaki değişim, vatandaşlık bilinci ve boykot hakkında. Kendinize mukayet olunuz.
Yeni Kitap: Fularsız Felsefe: Dört Önemli Mesele
.
Konular:
(00:04) Gelecektekiler için gündem özeti
(01:20) Rekabetçi olamayan otoriterizm
(05:40) What about whataboutism
Akıl Yürüten Yapay Zekalar
Bu bölümde, akıl yürütmeye dayanan yeni yapay zeka modellerinin tam olarak ne yaptıklarını, kısa zamanda kaydettikleri ilerlemeleri, eğitimlerini ve Deepseek’in neden meşhur olduğunu anlayacağız. İyi Pazarlar.
Yeni Kitap: Fularsız Felsefe: Dört Önemli Mesele (önsatış)
.
Konular:
(00:04) Sansasyonel giriş
(02:11) Yapay zekaya kibar davranmak
(03:08) Eski modellerin aptallığı
(05:41)
Sigorta ve Geri Tepme Etkisi
Bir ay önce Los Angeles’ta birkaç büyük yangın çıkmış, yaklaşık 4 tane Kadıköy büyüklüğünde yer yanmıştı. Sosyal medyada, sigorta şirketlerinin dahil olduğu birtakım komplo teorileri yayıldı ama bence işin altında daha ilginç bir şey var: Zamanında halk adına, halk için alınmış bir kararın, iklim değişikliğinin de ittirmesiyle, tamamen geri tepmesi.
Konular:
(00:00) Kitap: Dört Önemli Mesel
Yangın ve Yasaklar
21 Ocak günü Kartalkaya'daki Grand Kartal Otel yangınında kaybettiğim eski bir dostumun anısına bazı rastgele düşünceler.
Bölümün ikinci yarısı da zırt pırt getirilen yayın yasakları hakkında. O kısımda bahsi geçen fotoğrafın adı: Falling Man. 11 Eylül ses kaydı da buradan alıntı.
Tüm bölümler ve daha fazlası için podbeemedia.com'u ziyaret et!
----- Podbee Sunar -------
Bu podcast r
Çocuk: 3 Yıllık Kalkınma Raporu
"Senin bir çocuk vardı, noldu ona" diyenler, ve demeyenler, ben orada yokken benle konuşmaya çalışmayan aklı başında insanlar, hepinize mutlu bir sene diliyorum.
Bu bölümün başında, 3 sene önceki "Anti-Natalizm" bölümlerindeki içeriğin kısa bir özeti var, sonra babalık hakkında bazı sıkça sorulan sorular, en sonda da örnek bir baba olduğuma dair bir hikaye
Konular:
(01:05) Nüfus Patlamas
Uzak Mesafe Dostluk Hikayelerim
Selam fularsızlar. Bugün birtakım uzak mesafe arkadaşlık hikayeleri var ve çıkarmanız gereken hiçbir ders yok, ne güzel rahat olun.
Konular:
(00:04) "Halen bazen hiç konuşmayız" -Ron Swanson
(02:09) Nişan olmayan nişan
(05:35) Devremülk yaşam
(08:28) Psikopat arkadaş
(15:07) Patreon teşekkürleri
Tüm bölümler ve daha fazlası için podbeemedia.com'u ziyaret et!
----- P
Filistin Meselesi: Son 100 Sene
Kim haklı, kim suçlu?
Öyle binlerce sene geriye gitmeye gerek yok, Hamas iktidara geldiğinde Filistin meselesi yaklaşık 60 senelikti. Bugün dört dönüm noktasından bahsedeceğim: İngiliz mandası, İsrail'in kuruluşu, İsrail'in sınırlarını genişletişi ve gerçekleşmeyen bir barış süreci. Elbette bu dönüm noktalarını ben seçtim ve kendime göre yorumladım. Birkaç farklı bakışla tanışıp kendinize göre bi
İran vs İsrail: Son 1 Sene (ve büyük resim)
Selam fularsızlar. Son 1 senede Ortadoğuda olanları özetlemeye devam. Bugünkü konular, İran'ı doğrudan dahil eden gelişmeler (konsolosluk saldırısı, Haniye ve Nasrallah suikastleri, patlayan Hizbullah telsizleri, karşılıklı roketleşmeler) ve biraz da büyük resim (nükleer tesisler, petrol dengesi, Çin'in planları, İsrail Lobisi).
Gelecek bölümde Filistin meselesinin tarihi boyutuna bakacağız, son
Gazze: Son 1 Sene
Hamas’ın İsrail’e sızıp 1200 kişiyi öldürdüğü saldırının üstünden tam 1 sene geçmiş. Bir yandan sanki daha geçen ay olmuş gibi geliyor, bir yandan da arada 10 senelik şey yaşanmış gibi… Onbinlerce Filistinli öldürüldü, 1 milyondan fazla Lübnanlıı evini bırakıp göçtü, sayısız suikast gerçekleşti, filmlerde bile görmediğimiz istihbarat harekatları oldu ve bölgesel savaş fiilen başladı.
Bugünkü amac
Bir Yaz Bölümü: Komün Hayat ve Çukur Doldurmak
Selam fularsızlar, ne zamandır geyik yapmamıştık. Madem Yapay Zeka serisini bitirdik, bir yaz bölümü yapalım. Tatil anılarından ve çukur doldurmaktan başlayıp yine bir takım entel kuntel çıkarımlarda bulunacağız, elimde değil
Tüm bölümler ve daha fazlası için podbeemedia.com'u ziyaret et!
----- Podbee Sunar -------
Bu podcast reklam içermektedir.
AI 1001: Ne Kadar Zekiler
Doğruluk, zeka ve mizah hakkında üfürelim.
Yapay zekanın cevaplarını nasıl teyit edebiliriz?
Gerçekten ne kadar zekiler, Turing Testi anlamlı mı, başka ölçütler var mı?
Bu işin geleceği büyük dil modelleri midir?
Tüm bölümler ve daha fazlası için podbeemedia.com'u ziyaret et!
----- Podbee Sunar -------
Bu podcast reklam içermektedir.
AI 1000: Ölü İnternet Teorisi
Sentetik verilerle dolu bir dünya nasıl olur. "İnsanlık bir gün yok olup giderse, bizden geriye kalan, bir modelin devasa matrislerinden birinin köşesindeki sayılar olacak."
Tüm bölümler ve daha fazlası için podbeemedia.com'u ziyaret et!
----- Podbee Sunar -------
Bu podcast reklam içermektedir.
AI 111: GPT Nasıl Çalışıyor
Nihayet geldik ChatGPT'nin temelindeki modele. Hafıza sahibi ağlardan (LSTM) bugün her yerde kullanılan transformer mimarisine geçişi anlayacağız. Kilit kavramlar: Word embedding ve attention mekanizması.
.
Konular:
(00:04) Kartopu Dünya Hipotezi
(00:55) Tekrar: Geri besleme
(02:15) Kısa dönem hafıza
(04:30) LSTM
(05:57) Token
(07:40) Matrix
(08:50) Word Embeddings
(14:2
AI 110: Eliza'dan Siri'ye, Konuşan Makinalar
İlk chatbot Eliza'dan beri, NLP (doğal dil işleme) alanındaki genel gelişmeler. Watson ve Siri'den bahsettikten sonra ta 2017'ye, Google Translate'in değişimine kadar geliyoruz. Bir sonraki bölümde de GPT modelini tamamen anlayacağız
.
Konular:
(00:04) Google'ın kovduğu mühendis: "Yapay Zeka bilinçli"
(03:24) Georgetown - IBM Deneyi
(04:04) Çin Odası
(05:16) Eliza
(08:04) İstatis
AI 101: Sinir Ağlarının Eğitimi (Backpropagation)
Yapay zeka serimizin beşinci bölümünde sinir ağlarının eğitimine odaklanıyoruz. İşin detayına gireceğiz ve üç önemli kavram göreceğiz:
Kayıp fonksiyonu veya hata fonksiyonu
hatayı azaltmanın bir yöntemi olan gradient descent
ve onun etkili biçimde uygulanmasını sağlayan backpropagation tekniği.
.
Konular:
(01:53) Cost function
(05:01) Gradient descent
(11:04) Backpropagation
AI 100: Sinir Ağları (Neural Nets)
Yapay zeka serimizin dördüncü bölümü. Önce ilk 3 bölümün geniş bir özeti, sonra da 1940lardan bu yana, yapay zekanın en gizemli kolu olan sinir ağlarının gelişimi.
.
Konular:
(01:17) Amacımız
(04:36) Neden Tavsiye Sistemleri
(06:01) Neden Sinir Ağları
(10:25) Yapay Nöron
(12:27) Akıllı Termostat
(13:38) Lineer Sınıflandırıcılar
(14:49) Hebbian Öğrenme
(16:47) Öğrenme Alg
Dresajdan Curlinge, Fantastik Olimpik Sporlar
Allianz Türkiye üç sporcumuzun ana sponsoru olmuş (Mete Gazoz, Merve Dinçel, Sümeyye Boyacı). Aradım, ben hepsini teke tekte yenerim dedim, bana da sponsor oldular bu bölümlük.
Bugün Olimpiyatlardaki ve Paralimpik Oyunlardaki hiç anlamadığım ve bana acayip gelen sporlar hakkında cahil cahil konuşacağım. Bir yandan da büyük uluslarlarası eskrim komplosunu ifşa edeceğim, curlingin şanını kurtaracağ
AI 011: Tavsiye Sistemleri (Spotify, Netflix, Amazon Sizi Nasıl Tanıyor)
Yapay zeka serimizin üçüncü bölümündeyiz. Geçen seferde oyunların güvenli sınırlarından çıkmış, tavsiye sistemlerinin karışık dünyasına girmiştik Youtube örneği üstünden. Buradan devam ediyoruz. Fularsız Entelliki dinlediniz, sevdiniz, sevdiğinizi ona söylediniz, o da sizden hoşlandı, seviyeli bir ilişkiniz var. Şimdi sistem size magazin haberleri mi önermeli, arı yetiştiriciliğiyle ilgili bir şey
AI 010: Pekiştirmeli Öğrenme (Deneme Yanılmanın Gücü)
Selam Fularsızlar. Yapay zeka serisine makine öğrenimiyle (machine learning) devam ediyoruz. Bu terim Arthur Samuel'in icadı. 50'lerde tasarladığı dama programı, pekiştirmeli öğrenme (reinforcement learning) yönteminin ilk uygulamasıydı. Konuyu buradan alıp modern tavsiye sistemlerine getireceğiz (recommendation systems). Youtube (youtube) sizin beğenilerinizi nasıl anlıyor, nasıl öğreniyor?
.
AI 001: Eski Moda Yapay Zeka
"Üzgünüm Dave, korkarım bunu yapamam."
2001'de doğanlar neredeyse erken emeklilik kazanacaklar, hala ortada HAL 9000'ler yok. Neden eski yapay zeka tahminleri aşırı iyimserlerdi? Bugünkü tahminlerin farkı ne?
Fularsız Entelliğin önümüzdeki bölümlerinde bu sorulara cevap arayacağız. Epey detaya da gireceğiz. “Ay ben bu işlerden hiç anlamıyorum” diyene teknik bilgi (uzman sistemler, makina öğrenme
Seçim Analizlerinin Analizi
Seçim yorumlama işini “siyaset bilimi”nden ziyade “eğlence sektörü”nün bir parçası olarak görürseniz rahat ederseniz
Konular:
Avusturya övme şenlikleri
Halkın yarısı 3 senedir tatile çıkmamış
"Size devleti tanıtacağız"
Sonuca bakıp hipotez uydurmak bilimse hepimiz Einstein'ız.
Moral bozucu: Emeklilerin seçime etkisi
Moral yükseltici: Muhalefet kurumu, kültürü
Girmediği seç
Nilay Örnek ile Merak Üstüne Daldan Dala
Her Umut Ortak Arar kitabının yazarı, Nasıl Olunur ve Yemekte Bile Yemek Konuşuyoruz podcastlerinin yaratıcısı Nilay Örnek ile geçen sene yaptığımız ama benim bir türlü yayınlayamadığım daldan dala sohbet. İyi Pazarlar
Konular:
(00:04) Utanç bölümü
(01:50) İnsanları merak etmek
(03:05) Yazılı hafıza
(04:30) Her Umut Ortak Arar
(04:53) Narmanlı Han
(06:34) Gazetede istemediğin
CRISPR: Tanrıyı Oynamak
Binlerce yıldır Tanrıyı oynuyoruz. Daha yazı yazmayı bilmediğimiz zamanlardan beri, etrafımızdaki ekinleri ve hayvanları yapay seçilimle değiştiriyoruz. Ama artık oyunun kuralları değişiyor.
Plan şu: Önce genetiğin aşırı kısa bir tarihi. Sonra, mucitlerine Nobel kazandıran CRISPR’ın anlam ve ehemmiyeti. Sonra da etik tartışmalar. Keyifli dinlemeler, hepinize ve patronlarıma teşekkürler.
.
Konu
Kadınlar Giremez: Bir Olimpiyatlar Tarihi
Selam fularsızlar. MÖ 396 olimpiyatlarında at arabası yarışlarını Spartalı bir prenses kazanmış. Hem de iki defa üstüste. Oradaki Zeus tapınağının girişine bronz heykelini diktirip altına "bu yarışı ilk kazanan kadın benim, deal with it" yazdırmış.
Ondan tam 23 asır sonra Atina'da yeniden başlayan modern olimpiyatlarda yarışan kadın sayısı ise 0 idi. Projenin mimari Pierre de Coubertin, ölene kad
İnsanlığın Sonu 4: Biyolojik Silahlar
"Fakirin nükleer silahı, biyolojik silahlardır." Bugün tarihte biyolojik savaş örneklerini, sızıntıları ve yeni teknolojilerin yaratacağı riskleri konuşuyoruz.
Konular:
(00:04) Amerithrax
(02:39) Şarbon: Kusursuz Silah
(03:57) Bruce Ivins
(07:39) Biyolojinin ayağa düşmesi
(08:23) Salgınlar artıyor, risk azalıyor
(11:33) Kefe kuşatması ve Kara Veba
(14:09) WW1: Atlara ve koyu
Toplumsal Cinsiyet Eşitliği Üstüne Bir Sohbet
Önce Barbie filmi hakkında bir monolog, sonra da toplumsal cinsiyet eşitliği üstüne (sponsorlu) bir sohbetle normal yayın akışımıza kısa bir ara veriyoruz.
Bildiğiniz gibi Türkiye, kadınların ekonomiye katılımında 156 ülke arasında 140. sırada. Orta düzey yönetici kadın oranı %16, üst düzey yönetici kadın olan şirketlerin oranı ise %3,9. Başlangıç noktamız bu. (WEF 2021).
Konuğum QNB Finansbank
İnsanlığın Sonu 3: Nükleer Savaş Hakkında Her Şey
Nükleer silahlar, tarihimizdeki ilk yapay varoluşsal tehdit. Bazı fizikçiler, ilk atom bombasının, önlenemez bir zincirleme reaksiyonla tüm atmosferi yakabileceğine ihtimal veriyorlardı. Bu gerçekleşmeyince onbinlercesi üretildi ve birçok defa yanlışlıka savaşın eşiğine gelindi. Bugünkü durum nedir, bir savaş çıkarsa etkisi tam olarak ne olur? Tüm bunları konuşacağız, bonus olarak fisyon ve füzyon
İnsanlığın Sonu 2: Zombi Virüsler, Uzay Mikropları
Şu ana kadar yaşamış 110 milyarı aşkın insandan neredeyse hiçbiri dünyayı yok etme gücüne sahip değildi. Sultanlar sultanı, Tanrının kırbacı, gecelerin yargıcı, kim olursanız olun. Ama 20.yy'da bir avuç insan, tarihimize nokta koyacak güce kavuşmaya başladı. Hayatlarının belli bir anında, “bunu yaparsak acaba tüm insanlığı tehlikeye atar mıyız” diye ciddi ciddi oturup düşünmeleri gerekti.
Fularsı
İnsanlığın Sonu 1: Göktaşları, Süpernovalar, Küçük Yeşil Adamlar
Neden bokböcekleri hakkında, insanlığın yokoluşu hakkında olduğundan çok daha fazla makale var?
Selam Fularsızlar, bugün Varoluşsal riskleri anlamakta zorlanıyoruz. Psikolojimiz, edebiyatımız, kısa vadeli ekonomik ve politik çıkarlarımız, bizi bu konularda gerçekçi olmaktan alıkoyuyor. Peki profesyoneller ne düşünüyorlar, Elf gözleriyle ufukta hangi tehditleri görüyorlar?
.
Konular:
(00:04)
Altruizm 4: Uzun Vadecilik (Longtermism)
Selam Fularsızlar: Gelecekte yaşayacak insanların da hakları var ve bu insanlardan çok olacak, çünkü gelecek çok büyük. Öyleyse insanlara yardımla ilgilenen herkes, işin gücünü ve bugünün sorunlarını bırakıp, uzun vade potansiyelimizi korumaya ve maksimize etmeye odaklanmalı mı? Bugün uzun vadeciliği masaya yatırıyoruz. Gelecek hakkında epey üfüreceğiz, tüm konu başlıkları aşağıda.
.
Konular:
Altruizm 3: Maksimum Faydanın Bilimi
Selam Fularsızlar. Effective altruism veya etkili altruizm denen akımın amacı, hayır işlerine bakışımızı kökünden değiştirmek. Sadece ona değil, topluma faydanıza bakışı değiştirmek. Aristolar, Marxlar, Rockefellerlar, robotlar havada uçuşacak. Fularsız Entelliğin yeni yılına biraz geç giriş yapıyoruz ama sağlam bir giriş yapıyoruz. (Sonraki bölüm gelecek hakkında, longtermism denen yardımseverlik
Sürdürülebilir Turizm
Selam fularsızlar, bugün altruizm serisine kısa bir ara veriyoruz ve sürdürülebilirlik kavramına, BM hedeflerine, bu hedeflere neden ulaşılamadığına, Venedik'e gelen 20 milyon turistle başa çıkmanın yollarına, cennet vatan Singapura ve Ayvalık'ta bir köye bakacağız.
.
Konular:
(00:06) Singapur övme şenlikleri.
(04:05) BM Milenyum Hedefleri
(05:10) BM Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri
Altruizm 2: Fedakar Hayvanlar, Bencil Genler
Neden anneanneler, babaannelere kıyasla torunlarına daha düşkün?
Vampir yarasalar birbirleriyle kan paylaşmadan önce neyi kontrol ediyorlar?
Fedakarlık, onu yapan bireyin genlerinin yayılmasını önlüyorsa, nasıl yaygınlaşmış? Niye bu kadar iyi insanlarız?
Hayatın amacı, milyar yıllık genler için 3D fotokopi makinesi olmak mı?
.
Konular:
(00:04) Hikaye: Noelde anında karma
(02:05) Önceki
Altruizm 1: Karşılıksız İyilik Mümkün Mü?
Gerçek anlamda karşılıksız iyilik mümkün mü, yoksa her iyiliğin eninde sonunda bencil bir amacı mı var?
.
Konular
(00:04) Louis CK: "Her gün arabamla insan öldürüyorum"
(00:53) Peter Singer: Kıtlık, Zenginlik ve Ahlak
(02:26) Altruism - Özgecilik
(03:24) Sevap
(04:38) Psikolojik ve biyolojik altruizm
(05:31) Doğamız bencil mi?
(07:37) İyilikte ayrımcılık
(08:17) Empati s
OpenAI: Yapay Zeka Diyarında Taht Oyunları
Yapay zeka denince bugün akla gelen ilk isim olan Sam Altman, geçenlerde kendi kurduğu şirketten sorgusuz sualsiz kovuldu ve birkaç çalkantılı gün sonunda, kendisini kovanları kovdurarak geri döndü. Eğlenceli bir pembe dizi gibi ama yüzeyin biraz altını kazıyınca ortaya çıkan tablo beni endişelendirdi. Esas kavga kişiler arasında değil, etik kaygılar ile rekabetin arttırdığı ticari kaygılar arasın
Davranışsal Ekonomi 5: Olağan Şüpheliler, Olağanüstü Kahramanlar
Seri finali. Aylar önce ekonomi yaz kursu diye başladık, davranışsal bilimlere teşhisi koyup çıkıyoruz. Kötü bir sistemin teşvik ettiği sahtekarlıklara karşı mücadele eden "isimsiz" kahramanların içiçe geçmiş hikayeleri. En sonda da genel bir seri özeti. Hepsini dinlediğiniz için teşekkürler, umarım zamanınıza değmiştir. Kaynaklar aşağıda (sırf bu bölümde kullandıklarım), patronlarıma ekstra teşek
Davranışsal Ekonomi 4: Dürüstlük Hakkında Yalanlar ve Tekrarlanabilirlik Krizi
Davranışsal ekonomi balonunu şişirdik şişirdik, artık indiriyoruz. Çeşit çeşit sahtekarlıktan oluşan bir dedektiflik hikayesi oldu. İki başrol oyuncumuz var, ben de finali iki kısma ayırdım: Bugünkü kısım Dan Ariely'nin dürüstlük çalışmalarına odaklı. Aynı zamanda tekrarlanabilirlik krizi üstünden bilimin nasıl düşe kalka ilerlediğini de göreceğiz. Tüm kaynaklar aşağıda her zamanki gibi, patronlar
100. Yıllarında Kanada, ABD, Çin ve Türkiye Cumhuriyeti
Merhaba fularsızlar, bir bonus bölüm bu:
Kemal Derviş’in Cumhuriyetin 100. yılı üstüne eski bir konuşmasıyla başlıyoruz, başka ülkelerdeki 100. yıl kutlamaları ve ulusal bilinç kavramıyla devam edip, sonunda cumhuriyetin benim için anlamını paylaşıyorum: İnsan gibi yaşamayı birilerinin lütfu olarak değil, birtakım sorumluluklar karşılığında bir vatandaşlık hakkı olarak görmek.
Hepinizin geçmiş b
Davranışsal Ekonomi 3: Havayollarının Anlamadığı Şey
Bugün, işin mühendisliğine ve pazarlamasına dünya kadar para gömmüş ama kullanıcı tecrübesine pek kafa yormamış uygulamalardan şikayet edeceğim. Ve şunları öğreneceğiz:
Ortalama kullanıcı diye bir şey yok.
İşiniz kumar değilse, kimseyi gereksiz yere belirsizlikte bırakmayın.
İnsan, zamanı sıkıntı cinsinden ölçer.
Tamamen algıya yönelik ufak değişikliklerin büyük farklara yolaçtığı ger
Davranışsal Ekonomi 2: Nudge Teorisi
Şarap koleksiyonları, sağlık sigortaları, müzayedeler, at yarışları, restoranlarda çay ikramı, organ bağışları ve pisuardaki sinekler... Bugün de psikoloji + ekonomi dolu bir bölümümüz var, ilime bilime doyacağız.
Geçen haftanın merkezi figürleri Kahneman ve Tversky idi, bu hafta başrolünde 80'lerden beri araştırmalar yapan, 2008'deki Nudge kitabıyla ünlü olan ve 2017'de de Nobel kazanan Richard
Davranışsal Ekonomi 1: Papirüslerden Kahneman'a
“Ekonominin temeli, hatta tüm sosyal bilimlerin temeli, görülüyor ki psikolojidir." -Vilfredo Pareto, 1909
Selam fularsızlar. Çok sevdiğim bir konuya geldik, teknik olarak "Yaz Kursu" serisinin devamı ama kendi başına da düşünülebilir. 70'lerden beri hayatımızın her yönüne etki eden davranışsal ekonominin (aslında tüm ekonomi zaten davranışsaldır) ortaya çıkışına ve Kahneman'ın öncülük yaptığı il
Teknoloji Trendleri ve Müşteri Mutluluğu (Konuk: Meltem Bakiler Şahin)
Selam fularsızlar. Programda ufak bir değişiklik yapıp Yaz Kursu'nu 3 gün ertelemem gerekti, bugün iş dünyasıyla ve teknolojiyle haşır neşir bir konuğum var, Vodafone Türkiye'de Bireysel İş Biriminden Sorumlu İcra Kurulu Başkan Yardımcısı Meltem Bakiler Şahin.
Yapay Zeka kullanımı ve yasal düzenlemeleriyle başladık, metaverse, her şey için arayüz olmak ("app for everything"), müşteri mutluluğu ve
Kozmetiğin Fularsız Tarihi: Kleopatra'dan 11 Eylül'e
Krizlerde ruj satışı artar mı? Neden tenini beyazlatmak için kadınlar sülük kullandılar? Selam fularsızlar. Kişisel bakım üstüne bir içerikle karşınızdayım. Yaz kursuna biraz ara verdik, ama çok da değil, zira konuyu toplama kamplarından alıp yine ekonomiye bağlayacağız bir şekilde, arada bir yerde de Roma'ya ve Orta Çağ'a uğrayıp entellik turumuzu tamamlayacağız.
.
Konular:
(00:04) Eva Fah
Yaz Kursu 6: Patentler, Krizler, Lobiler
Selam fularsızlar! Tekelci rekabeti ve oligopoliyi anlamak için bugün patentlerin, 2008 krizinin ve sigara lobisinin tarihine dalıyoruz
.
Konular:
(00:04) Özet.
(01:28) Monopolistik rekabet.
(03:10) Patentler.
(07:32) Oligopol.
(10:17) 2008 Krizi ve "moral hazard".
(16:23) Sigara Lobisi ve Tutsak İkilemi.
(25:58) "You've come a long way baby".
(27:30) Patreon Teşekkürler
Yaz Kursu 5: Monopoliler ve UFC garibanları
Dört önemli rekabet modelinden ilk ikisine bakıyoruz: "Kusursuz rekabet" ve monopoli. Birçok örnek kullandım ama en ilginç soru: Monopoliler rekabet için faydalı olabilirler mi? Her zamanki gibi tüm kaynaklar aşağıda, iyi eğlenceler.
.
Konular:
(00:05) Karadul örümcekleri.
(01:10) Önceki bölümün özeti.
(02:15) Kusursuz rekabet.
(04:38) Ağ Etkisi.
(05:55) Forex: Her gün 7.5 trilyo
Yaz Kursu 4: Rekabet Dini
Ürünlerin, fikirlerin, teorilerin yarıştığı bir piyasalar dünyasındayız. Eğer bir yerde israf varsa, verimsizlik varsa, doktorlar hemen teşhisi koyuyorlar: Daha fazla rekabet, daha şeffaf piyasalar! Epey popüler bir din. Madem öyle biraz kafirlik yapıp soralım: İdeal şartlar altında dahi, ekonomik rekabetin ilaçtan ziyade zehir olduğu durumlar var mı?
Konular:
(00:04) Hayatımdaki ilk münaza
Yaz Kursu 3: Kobayashi Maru ve Her Şeyin Piyasası
Selam fularsızlar, yaz kursuna kaldığımız yerden devam: Artık kendi işletmemizin ötesindeki ilişkiler ağına geçiyoruz. Bir başka deyişle balıkları bıraktık, akvaryumun kendisini yani ekonomiyi ele aldık. Dairesel Akış Modeli, Kıtlık, Mülkiyet, Fiyatlar, Verimli Piyasa Hipotezi ve organ mafyaları, ne ararsan var.
Konular:
(00:00) Son bölümü takiben: Podcast Nasıl Dinlenir
(01:40) Yaz Kursun
Kitap Nasıl Okunur 2: Teknikler (2023 Versiyonu)
Okumanın kutsal öğretilerine, CIA’in bilmenizi istemediği sırlarına kaldığımız yerden devam. Bugün işin teknik taktik kısmına dalacağız, pratiklerine bakacağız.
Konular:
(00:00) Geyik: Ağustos böcekleri.
(02:10) Okumak diyaloga girmektir.
(02:50) Beklentileriniz yazın.
(03:27) Kitabı mundar edin.
(04:33) Özet çıkarın.
(07:00) Hiyerarşik not tutmayın.
(08:35) Not kartları kul
Kitap Nasıl Okunur 1: Genel Yaklaşım (2023 Versiyonu)
“Okumanın çoğu okuyarak yapılmaz." Üç yıl önceki popüler bir bölümün sıfırdan kaydedilmiş ve genişletilmiş hali
.
Konular:
(01:11) Orijinal bölüm (Yazı)
(03:36) Okumak mı izlemek mi dinlemek mi
(08:40) Ekran mı kağıt mı?
(10:11) Odaklanma periyodu
(13:15) Alışkanlık oluşturmak
(14:50) Mortimer Adler'e dönüş
(21:42) Tekrar tekrar okumak
.
Kaynaklar:
Yazı: Why we reme
Yaz Kursu 2: İdeal Girişimci ve İş Planı
Son bölümde Friedman'la beraber şirketlerin tüzel kişiliğinden bahsetmiştik. Bazıları sanki ayrı bir yaşam formuydular. Peki bu yaşam formları nasıl doğuyorlar ve onları yaratan tanrıların özellikleri ne?
.
Konular:
(00:00) Tekrarın önemi.
(01:30) Herkesin hayali girişimcilik.
(03:10) Melekler ve Köpekbalıkları: Fırat İşbecer ile Girişimcilik Üzerine.
(04:10) Girişimciler daha mı ço
Yaz Kursu 1: Şirketlerin Amacı Nedir
Selam fularsızlar. Geçen haftayı sabahtan akşama derste geçirdim. “Sosyal bilimlere giriş, işletmeye ve ekonomiye giriş” gibi konular hazır tazeler aklımdayken sizle paylaşayım. Podcaste uygun olur mu, ne kadar sürer, hiçbir fikrim yok çünkü ders notlarım minimumda. Genelde tartışma ve grup çalışması ağırlıklı oluyorlar. Konuları anlatırken bir yandan sınıfta neler yaptığımızı da anlatacağım, yani
Karidesler ve İnsanlar: Açık Büfe Psikolojisi
Normalde efendi efendi takılan insanların, açık büfede birer canavara dönüşmelerinin psikolojisi ve ekonomisi üstüne birtakım üfürükler.
.
Konular:
(00:00) Evin rezerv para birimi: Çocuk bakımı
(01:00) Karidesler ve insanlar
(03:50) Tabakta yemek bırakamamak
(04:25) Ölücülük
(05:07) Hesabı önceden ödemek
(06:10) Vegas'ın büfeleri
(07:01) Batık Maliyet
(08:05) Kore Hamaml
Barış Özcan ile Yaratıcılık ve Hikayecilik Üstüne
Selam fularsızlar, bugün bir konuğum var: Sanat, Tasarım ve Teknoloji alanında yıllardır Türkiye'nin en popüler görsel içeriklerini üreten ve bizim de podcast kardeşimiz olan (111 Hz) Barış Özcan ile beraberiz. Tamamen doğaçlama bir sohbetimiz oldu yaratıcılık ile yakından ve uzaktan konular hakkında.
Konular:
(00:00:00) Konuk: Barış Özcan
(00:01:59) 111 Hz podcasti ve karşılıklı yıkama ya
%42 Katrilyon: Tarihte Hiperenflasyon
"Enflasyon canavarı” kalıbı, soyut olayları kişileştirmenin güzel bir örneği. Bu şekilde faturayı başkasına yıkabiliyoruz. Gider gelirden fazla, tüketim üretimden fazla, ama suçlu "canavar".
Fakat bugün konumuz enflasyon canavarından da korkunç olan hiperenflasyon canavarı. Tarihten bazı örnekler vereceğim ve yüzde 42 katrilyon enflasyonun nasıl bir tecrübe olduğunu anlatmaya çalışacağım.
Bu p
Pizza, Ot ve Sting: İnternetten Alışverişin Kısa Tarihi
Selam fularsızlar. Seçim var yarın ama hepimizin kafa kazan gibi olduğu için, söz verdiğim üzere alakasız bir içerikle karşınızdayım: İnternet üzerinden alışveriş tarihinin başlangıcını ve ilginç bazı tekrarlarını göreceğiz, mesela eve teslimat geleneğinin önce yok olup sonra teknolojiyle geri gelmesini göreceğiz. Arada bir Hindistan'a da uğrayıp çıkacağız. Kolay gelsin.
Konular:
(00:20) İn
Cem Toker ile Türkiye'de Liberalizmin Makus Talihi
Bugün Liberal Demokrat Parti eski başkanı Cem Toker'le beraberiz. Son 20 yılın siyasetinden ve Özal sonrasında Türk halkına liberalizmi anlatmanın zorluklarından konuştuk. Sohbetin akışı bizi daha çok Türkiye ile sınırladı ama en sonda evrensel temel gelir ile ilgili bir sorum da var.
Konular:
(00:10) Cem Toker kimdir.
(01:15) "Ben dememiştim".
(03:40) Erdoğanın eski sözleri.
(06:20)
Konut Krizi ve Makarna Diyeti (Konuk: Gürman)
Son dönemeçte Türkiye'nin hali. Mart 2023 ayında yapılmış bir sohbetten.
Konular:
(00:00) Budapeşte'nin heykelleri
(02:30) Emasya protokolü komplosu
(03:40) Borsanın kapatılamaması
(04:45) Kentsel dönüşüm komplosu
(06:00) İmar Barışı
(08:45) Marmara Depremi
(10:15) Dünya Bankasıyla çalışamadılar
(11:00) Ekonomi
(12:45) Hiçbir iktidara bu kadar güç verilmemeli
Tü
Oy ve Ötesi: Seçim Güvenliği (Konuk: Ertim Orkun)
Bugün konuğumuz Ertim Orkun, 10 senedir adil ve şeffaf seçimler için mücadele eden Oy ve Ötesi'nin yönetim kurulu başkanı.
Bu konuşmadan öğrendiğim en önemli şey: Tüm sistemin güvenliğinin dayanak noktası sandık. Oradaki temsilcilerin ve gözlemcilerin imzalayıp fotoğrafladığı tutanak, sürecin her noktasındaki olası saldırılara karşı bir güvence. Bunu gerçekleştirmek için de mümkün olduğu kadar ço
Siyasal İslam (Konuk: Ozan Gündoğdu)
Siyasal olmayan bir din olabilir mi? Nazi kamplarında neden Türk-İslam propagandası yapılıyordu? Toprak reformunun Demokrat Parti'yi doğurması. Soğuk Savaş, 12 Eylül, yetmez ama evetçilik, Erdoğanizm ve dahası. Ozan Gündoğdu ile 1 saat boyunca Türkiye tarihinin belli dönemeçlerini konuştuk. Çok şey öğrendim. Bahsi geçen kaynak ve kitaplar aşağıdadır.
Bölümler:
(00:00:14) Ozan Gündoğdu (Tren
