Sanat Uzun, İlham Sonsuz
Sanat üzerine psikolojik sohbetler... Sanat ve psikoloji odaklı programımızda, insan neden sanat yapar, sanat biz izleyenlere neler hissettirir, sanatçının yaratı sürecindeki psikolojisi ve psikopatolojisi gibi konular üzerinde konuşuyoruz. Bu arada Shakespeare’den Frida Kahlo’ya, Tezer Özlü’den Art Brut’e ilgimizi çeken ve sizlerin de ilginizi çekeceğini umduğumuz konulara değiniyoruz.
Episodes
Sanat, Aktivizm ve Aynalar: Toplumla Yüzleşmek
Banksy’nin son heykelinden yola çıkarak sanat, aktivizm ve toplumsal değişim ilişkisi ele alıyor; iklim aktivistlerinin müzelerde gerçekleştirdiği eylemleri, sanatın politik bir araç olarak kullanımını ve özellikle kadınların toplumsal mücadelelerdeki rolünü psikoloji ve sanat ekseninde tartışıyoruz.
Sanatın Umuda Giden Yoldaki Rolü
Önceki programda “Yaşadığımız çağın distopyasından umuda giden bir yol var mı?” diye bıraktığımız yerden yola çıkarak, o yolu arıyoruz. Olumsuz koşullardan doğan ve insana iyi gelen sanat eserlerine ve sanatın umuda giden yoldaki rolüne bakıyoruz. Banksy, Gustav Metzger ve Ernst Bloch da bu programda...
Distopyanın Umut ile Bağlantılı Boyutu
Birkaç haftadır konuştuğumuz distopya konusuna, görsel sanatlar üzerinden bakıyoruz. Bosch, Goya ve Rodin’in eserlerinden Polonyalı sanatçı Beksinski’nin sürreel distopyalarına uzanıp Edgar Allen Poe’nun hayatının son günlerinin tuhaf hikayesini ve Bakırköy Ruh ve Sinir Hastalıkları Hastanesi’nin sembolü olan Düşünen Adam heykelinin öyküsünü konuşuyoruz. Çok karanlık mı? Değil..! Çünkü bu
Distopyalar içinde yaşanan zamanın kaygılarını yansıtan aynalar mı?
Distopyaların karanlık dünyasına dalıyor, Orwell'in 1984'ünden başlayarak totaliter rejimlerin dil üzerinden düşünce kontrolünü, Huxley'nin Cesur Yeni Dünya'sında mutluluk ilacı "soma" ile görünmeyen zincirleri, Atwood'un Damızlık Kızın Öyküsü'nde kadın bedeninin üreme aracına indirgenmesini konuşuyoruz. Ayrıca distopik temaların sinemadaki yansımalarına bakıp, yaşlı nüfusun yok edilmesi,
Ütopya–Distopya Arasında: Herland, Gattaca ve Sanatta Umut
Bu kez sanatçıların gözünden ütopya ve distopyayı: "Herland" ve "Gattaca" ile ressam Leonora Carrington ve Emel Şahinkaya'nın şiddet ve huzur gerilimini konuşuyoruz. Björk'ün içsel ütopyası, Italo Calvino'nun görünmez kentleri her zamanki gibi Türkiye'den akademik çalışmalar, Kemal Kurkut'un trajik hikayesinden öjeni temasının sinema ve edebiyattaki yansımalarına kadar geniş bir yelpazede
Ütopya ve distopya kavramlarının edebiyat tarihindeki gelişimi
Ütopya ve distopya kavramlarının edebiyat tarihindeki gelişimini, Thomas More'un Utopia'sından başlayarak, "olmayan yer" kavramının nasıl "ideal toplum tasarımı" haline geldiğini tartışıyoruz. Nutopia, Neverland, Teneke Trampet, Güneş Ülkesi ile yazarlar Zamyatin, Orwell, Huxley'i ve Ishiguro konu alarak; Francis Galton'ın öjeni projesinden Nazi kısırlaştırma programlarına, tıbbın kontrol
Sanat ne içindir? İnsan neden sanat yapar?
25 Nisan 2016 tarihli programda “Sanat neler hissettirir? Sanat ne içindir, neden sanat yaparız?” sorularına yanıt aramaya çalışarak sanatçının yaratıcı özne olarak ruh hali, varsa rahatsızlıkları, yaratma sürecinin özelliklerini konuşuyoruz. Sokak sanatı, özellikle de Banksy’den geriye giderek prehistorik resimler sanat mıdır? sorusunu tartışıyor ve sanatın kökeninin nereye kadar gittiği
İtaatin Estetiği: Totaliter Rejimlerin Görünmeyen Tasarımı
"Neden otoriter rejimler hep tek tip insan ister?" sorusundan yola çıkarak, totaliter sistemlerin birey üzerindeki kontrol mekanizmalarını sanat, edebiyat ve tarih üzerinden inceliyoruz. Orwell'in Hayvan Çiftliği'ndeki sorgulamayan sadık Boxer'dan, Kırgız efsanesindeki hafızası silinen köle Mankurt'a; Star Trek evreninin kolektif zihne bağlı Borg'larından, beyin yıkamayla suikastçıya dönü
Sanat Uzun, İlham Sonsuz: 23. Radyo Şenliği
Apaçık Radyo programcıları Şenol Ayla ve Timuçin Oral’ın konuk olduğu 23. Radyo Şenliği canlı yayınında, Sanat Uzun, İlham Sonsuz programı üzerinden yıllar sonra dönüşün heyecanı, sanat ve psikoloji ekseninde süren üretim ve dinleyiciyle kurulan güçlü bağ öne çıkarken; Apaçık Radyo’nun birlikte düşünen, sorgulayan ve dayanışmayla anlam bulan bir ses alanı olduğu vurgulanıyor.
Şişmiş Benlik Çağında Kötülüğün Sıradanlığı ve İyiliğin Egemenliği
“Kötülüğün Sıradanlığı” karşısında “İyiliğin Egemenliği” kavramını karşılaştırarak, çağımızın "şişmiş benliği" ve sonuçlarını konuşuyoruz. Iris Murdoch, Arendt, Orwell’in Hayvan Çiftliği üzerinden “tek tip insan” üretme arzusunun gerekçeleri, Bansky’nin 2013 yapımı "Kötülüğün Sıradanlığının Sıradanlığı" ile "Twin Towers" eserleri ile Katiller, Sanatçılar ve Teröristler adlı kitaptan “Grou
Kutlamanın Gölgesi: Neşe, Gerilim ve Sanatta Şölenin İki Yüzü
Bayramlarda yaşanan “sıkıştırılmış, konsantre sosyalleşme” sırasında Tolstoy’un Anna Karenina alıntısını hatırlıyoruz: ”Mutlu aileler birbirlerine benzerler. Her mutsuz aileninse kendine özgü bir mutsuzluğu vardır.” Kutlamalar ve şölenler olumlu etki yapsa da, bazıları için olumsuz olabiliyor. Toplumun üçte birinden fazlası bu dönemlerde daha stresli olduğunu söylüyor.Sanatta kutlamalar t
Sanat Dallarında Anlatılan Tıp, Hastalık, Şifa ve Doktor Temaları
14 Mart tıp bayramı vesilesiyle Bulgakov'dan Çehov'a, Cenab Şahabettin'den Behçet Aysan'a hekim sanatçılar, çeşitli sanat dallarında anlatılan tıp, hastalık, şifa ve doktor temalarını konuşuyoruz - Büyük İskender'in hekimi de var, Van Gogh'un doktoru da, Kafka'nın köy hekiminin başına gelenler de... Edebiyatta ve sanatta neden kadın hekim tasviri yok sorusuyla da bitiriyoruz.
'Kötülüğün Sıradanlığı' ile başa çıkabilir miyiz?
Bu hafta Kötülüğün Sıradanlığı ile başa çıkabilir miyiz sorusu ile meşgulüz. Arendt'in Eichmann üzerine yazma süreci, Milgram ve Zimbardo deneyleri, Golding'in Sineklerin Tanrısı üzerinden insanların “düşünmeden” kötüleşip kötüleşmediği, belirli grup ve liderle özdeşleşmenin sonuçları, totaliter rejimlerin nasıl dünyayı topyekûn yeniden kurgulayan, sistematik ve büyük yalanlar ürettikler
“Sahip Olmak”tan “Görünmek”e
Konu hakikat sonrası çağ hattı üzerinde ilerliyor ve derinleşiyor. Guy Debord'un Gösteri Toplumu'nda sanatçıların ve kurumların ya hakikat sonrası çağına uyum sağlaması ya da eleştirel kalıp onu ifşa etmesi, kurumların tutumu ve hepimizin en büyük derdi "beğenilme" meselesi konuşuluyor. Eskiden Fromm’dan alıntıyla ‘olarak yapmak” ile 'yaparak olmak’ farkını konuşurduk, onlar önemliydi; so
Hakikat mi Etki mi?
Hakikat sonrası çağda hakikatle ilişkimizin nasıl bulanıklaştığıbu Baudrillard’ın simülasyon kavramı, hipergerçeklik, sanat ve sinema örnekleri üzerinden konuşuyoruz. "Duygusal olarak çok ‘gerçek’ hissettiren bir şey, nesnel olarak doğru olmasa da hayatımızda ne kadar yer tutmalı?" sorusunun yanıtı Lascaux mağarası, Rukiye Garip tabloları ve hakikat yerine “etki”yi koymanın sanatsal örneğ
Hakikat Sonrası Çağda Aşk
İlk programda hakikat sonrası çağdan, yalan, saçmalık ayrımından söz eden Şenol Ayla ve Timuçin Oral, bu programda "Madem takvim Sevgililer Günü’nü gösteriyor, o zaman pembe kalp programı yapmadan, biraz da aşk ve ilişkilerde hakikat meselesinden konuşmak şart oldu," diyerek kolları sıvamışlar.
Sanat, Hakikat ve Zihin
43-46. yayın dönemleri boyunca yapılan ve 7 yıllık aradan sonra yeniden radyoya dönen program yine sanat üzerine psikolojik sohbetlerle ilerleyecek. Bu hem bir kavuşma programı hem de geri döndüklerinde kendilerini buldukları hakikat sonrası çağı masaya yatırdıkları bir bölüm. Hakikate rağmen üretilen yalan ve saçmalıklar içindeki durumumuzu Zizek’ten Yaşar Kemal’e oradan çocuk gelişimine
Ayrılık - veda
17 Ekim 2016 ayrılıktan ve vedalardan konuşulan son programın tarihi. Konuşma “Ayrılığı sanat haline getirmek mümkün mü?” sorusuyla başlıyor. Ephraim Kishon’un "Tarla Kuşuydu Juliet” oyununda Shakespeare’in yazdığı ölümsüz aşk hikayesini kahramanlarının bir evlilik parodisine, bulvar komedisine çevirmeleri sürpriz sonları konuşmaya yol açıyor. Bir küçük döküm ile programdan sayılar veren
Aşk ve Tutku
10 Ekim 2016 tarihli programda bir önceki haftadan devamla kendisi büyük bir melankolik olan Goethe’nin "Werther'in Acıları" adlı eserinin “en büyük aşk romanlarından biri” olarak tanımlanmasıyla başlayıp oradan Murakami’nin “Bağımsız Organ Öyküsü” ne, Stephan Zweig’ın Amok Koşucusu”’undan, hiç akla gelmeyecek biri isime Evliya Çelebi’ye tutku ve obsesyon anlatılıyor 1960'larda ortaya çık
Melankoli-II
3 Ekim 2016’da bir önceki programı sürdürüyoruz. Mizaç olan melankolinin depresyondan farkı. sanat eserlerinde bu ayrımın nasıl ortaya çıktığı, hüzünlü Pierrot (Palyaço) tipinin Paul Klee, Max Beckmann, Picasso’da nasıl anlatıldığı ile gelişen sohbet ressam Edward Hopper’a, Türk ressamların eserlerine geliyor. Elbette konu melankoli olunca Lars von Trier’in “Depresyon Üçlemesi”nin ikinci
Melankoli-I
26 Eylül 2016 tarihli programda melankoli ve sanattan konuşulmaya başlanıyor. İki program boyunca insanın tarih boyunca melankoliyi nasıl gördüğü ve sanata nasıl yansıttığı ele alınıyor. Serol Teber’in “Melankoli: Normal bir Anomali” kitabı, Homeros’un melankolik kişilikleri, Albrecht Dürer’in Melencolia I adlı gravürü konuşuluyor. Bu bölümde psikiyatrist, yazar Serol Teber’in Türk edebiy
Bellek, unutma ve demans-II
19 Eylül 2016 günü yapılan bu sohbet aslında iki önceki programın devamı. Yine edebiyat kuramcısı, akademisyen Burcu Alkan programın konuğu. Yarım bırakılan yerden belleğin formları, Umberto Eco’nun bellek ile derdi, “Kraliçe Loana’nın Gizemli Alevi” romanı ve Willem de Kooning üzerinden demansta oluşan kaybın görsel sanatlardaki yansımaları konuşuluyor. de Kooning’in şaşırtıcı sanat öyk
Yolda olmak
12 Eylül 2016 tarihli programda, bayram nedeniyle daha çok müzikler dinleyip “yolda olma” metaforuyla örnekler veriliyor: Her zamanki programlara kıyasla ve az konuşulsa da Cervantes, Jules Verne, Jonathan Swift, Daniel Defoe, Edgar Allan Poe, Herman Melville, Tom Robbins Mary Doria Russel, Douglas Adams’ın yolları örnekleniyor. Yolun ve tatilin tadını çıkarabilmek, David Lynch’in yol dra
Bellek, unutma ve demans
5 Eylül 2016’da bellekten, hatırlama, unutma ve demanstan ve sanattaki görünümlerinden konuşuluyor. Dali’nin belleğin kalıcılığı ve görelilik kuramı ile kurduğu ilişki ile başlayıp onun belleğin görsel sunumu olarak yorumlanan “Belleğin Azmi” adlı tablosu, Marcel Proust’un hatırlama ve bellek açısından önemi üzerinden bellek, unutma ve yeniden inşa süreci tartışılıyor. Milan Kundera’nın G
Sanat ve kıskançlık-II
Sonraki hafta 29 Ağustos 2016 da “Şişman güzeldir, çünkü şişman insanlar diğer insanların yüzünde hemen bir gülümseme yaratma kabiliyetine sahiptir, sempatiktirler…” diyen Columbia’lı sanatçı Botero ile başlıyoruz. Servet-i Fünun dönemi yazarlarından Nabizade Nazım’ın ilk defa 1894’de tefrika olarak yayımlanmış edebiyatımızın ilk psikolojik roman denemesi olan “Zehra”, unutulmuş ve gadre
Sanat ve kıskançlık-I
22 Ağustos 2016’da sanatta tema olarak kıskançlığı ve varsa patolojik olan boyutu programın konusu. Kıskançlığı çizimle anlatmak zor; Charles le Brun’ün portre illüstrasyonu ile ve Gustav Klimt’in Der Neid adlı tablosunda nasıl anlatıldığı konuşulup elbette büyük usta Shakespeare’e ve bir başka başyapıtı Othello’ya geliyor söz. “Kıskançlığın patolojik olanı ve olmayanı var mıdır?” sorusun
Hastalık hastası sanatçı ve yapıtları
15 Ağustos 2016 tarihli programda yaşantıların sanatçıların eserlerine etkisi olup olmadığını, belirgin ve bilinen bir hastalığın ya da ruhsal durumun eserde nasıl ortaya çıkmış olabileceği irdeleniyor. “Ölümsüzlüğe, eserlerimle değil, ölmeyerek kavuşma dileğindeyim.” diyen Woody Allen’ın hastalık hastalığını filmlerinde nasıl izliyoruz? Freud’un şaka, güldürü ve mizah değerlendirmeleri,
Shakespeare ve yarattıkları
8 Ağustos 2016’da bu kez edebiyat kuramı, karşılaştırmalı edebiyat, “tıbbi ve insani bilimler” çalışan akademisyen Burcu Alkan programa konuk oluyor. Shakespeare eserlerinin kendi yaşamında izdüşümü var mıydı? İkiz çocuklarından biri olan ve 11 yaşında vebadan ölen oğlu Hamnet’in eserlerinde temsilinin olup olmadığını Burcu Alkan yorumluyor. Edebiyatta “delilik” temasının ele alınışı konu
Sanatçının hayatı eserine nasıl yansır?
1 Ağustos 2016 tarihli programda sanatçıların hayatının, yaşantılanın yapıtlarıyla ilişkisi konuşularak başlıyor. İlk bölümde ABD’li şair Emily Dickenson’ın 20 yıl süren izolasyonu, yaşarken ve şiirlerinin sadece yedisi basılmışken, ölümünden sonra şiirlerinini yakılmasını vasiyet ettiği halde ülkesinin en ünlü şairlerinden biri olmasına bakılıyor... Acaba bipolar bozukluğu var mıydı? diy
Yas-II
25 Temmuz 2016, yası konuşmaya devam ediyoruz. Kırkyedi yaşında ölen Frieda Kahlo’nun kısa yaşamına sığdırdığı tabloları, 35 ameliyatı, türlü türlü kayıpları ve travmalarına bakıyoruz ve bir başka büyük ressama Marc Chagall’a gidiyoruz. Yas sürecinin belki en zoru olan evlat acısını, bunu yaşayan Recaizade Mahmud Ekrem, Halid Ziya Uşaklıgil şair İsmail Sefa, Tevfik Fikret, Abdülhak Hamit,
Yas-I
İlk sezonun ortasına geldiğimiz 18 Temmuz 2016 da bir tema olarak “yas”ın sanattaki görünümlerine bakıyoruz. Van Gogh’la ilgili güncelleme, Charles Dickens’ın kedisi, Edgar Allen Poe ve Leonore ve Virginia’nın öyküleri bu bölümde sizlerle. Peki ya Annabel Lee? Jonathan Safran Foer’in kitabı “Aşırı Gürültülü ve İnanılmaz Yakın” kitabından “Dünya hep aynı kalırken ölen insan sayısının artma
Yaratıcılığı tetiklemek mümkün mü?
11 Temmuz 2016 tarihli programda bu kez “yaratıcılığım oluşturulabilirliği” meselesi ele alınıyor. Tetiklenebilecek bir yaratıcılık için kişinin öncelikle alanında eserler veren bir sanatçı olması gerekiyor. Tetikleme ise ya hastalık nedeniyle tedavi gören kişinin ilaçlarını azaltarak veya keserek bunu yapmasını ya da psikoaktif bazı maddeler alarak beynini etkilemesini gerektiriyor. İki
Yaratıcı kişi hastalanırsa
Birkaç haftadır süren sanatsal yaratıcılık ve ruhsal rahatsızlık ilişkisi 4 Temmuz 2016 tarihli bu programda bu kez sanatçı hastalandığında neler olabildiğinden bahsediliyor. Konu edilen ressamlar çoğunlukta: Louis Wain ve kedi resimlerinin değişimi, Francisco Goya ve varsanılarının eserlerine yansımaları, “Anksiyete ve hastalık olmasa dümeni olmayan bir gemi gibi olurum” diyen Edvard
Art brut
27 Haziran 2016’da psikopatoloji ve yaratıcılık konusunu bu kez de tanı alıp tedavi edilmekte olan kişilerin ürettikleri sanat eserleri üzerinden konuşuyoruz. Fransızca bir terim olan “art brut” ham sanat demek, İngilizce^de ise sadece hastaların değil, cezaevinde yaşayanların ya da barınakta yaşayan kişileri kastederek ”outsider art” deniliyor. Bu da dilimize biraz da talihsiz bir biçimd
Yaratıcılık ve psikopatoloji-II
Bir hafta önce başladığımız yaratıcılık ile psikopatoloji konusuna 20 Haziran 2016’da devam ediyoruz. Duygudurum bozuklukları spektrumundan, mani ve depresyondan söz ederken andığımız ressam Arshile Gorky’den, ona ve birçok başka sanatçıya “Touched With Fire” kitabında yer veren Dr. Kay R. Jamison’ın saptamalarından söz ediyoruz. Dr.Jekyl Mr Hyde yazarı Robert Louis Stevenson’un bipolar b
Yaratıcılık ve psikopatoloji-I
13 Haziran 2016 yaratıcılık ile psikopatoloji bir arada programa konu edilip bunların birbiriyle ne ilgisi var diye bakıldığı programın tarihi. Yaratıcı sanatçılar ve hastalık ilişkisi, sanatla tetiklenen hastalık, yaratıcı kişi hastalanınca ne olduğu, hastaların yaratıcılıkları ve yaratıcılığın tetiklenip tetiklenemeyeceği ile bunun psikopatolojiyle ilişkisi nedir? Soruların yanıtları pe
Tekinsizlik bitmiyor…
30 Mayıs 2016’te önceki hafta başlayan “Tekinsiz” kavramının sanattaki izdüşümlerini konuşmaya devam ediyoruz. Motiflerden örnekler, ressam Pere Borrell del Caso ya da Henri Cadiou ve Teun Hocks Orhan Veli ile benzer duygu yaratabilir mi? Kafkaesk olmak, dünyanın en esrarengiz ressamı 'İnsanlar ve Cinlerin Ustası' Mehmed Siyah Kalem'in çizimleri, Art Nouvo, Gaudi, Sevim Burak, Japon robot
Hayatımızda ve sanattaki örüntüler
6 Haziran 2016 tarihli program olay veya nesnelerin düzenli bir biçimde birbirini takip ederek gelişmesi demek olan örüntünün sanat ve psikoloji açısından önemini konuşmaya ayrılmış. Leonardo da Vinci’den Escher’e birçok sanatçı ağaç damarlarında, taş kesitlerinde, çeşitli lekelerde, bulutlarda örüntü bulmaya çalışmışlar. Bu ne anlama geliyor? Bilim adamları ve sanatçılar hangi ortak özel
Tekinsiz!
23 Mayıs 2016’te “Tekinsiz nedir?" İlk kez bu programda “Trigger Warning” yapıyoruz yani geçmişte yaşanmış olumsuz deneyimleri hatırlatabilir uyarısında bulunuyoruz. Tekin ya da “Heimlich” olmak, tanıdık olma veya olmamanın evle ne ilgisi var, içeriye atılan tekin mi ki tekinsiz olumsuz olsun? Freud’un içimizdeki öteki tarifi, tekinsizin korku ile ilişkisi. Sanatta kullanılan tekinsiz mot
Yaratıcılık Meselesi!
16 Mayıs 2016 yaratıcılığı enine boyuna konuştuğumuz tarih. Her insan yaratıcı olabilir mi? Yaratıcılığın ailevi bir temeli olabilir mi? Yaratıcılık ortak özellikler gerektirir mi? Zeka ile ilişkili midir? Peki ya bilinçli bir durumdan mı, bilinçdışının ortaya çıkmasından mı söz ediyoruz? Edison ile Cahit Sıtkı hangi konuda farklı düşünüyorlar? Emily Dickenson, Michaelangelo, yaratıcılıkl
Peki ya müzik ne hissettirir?
9 Mayıs 2016’de müzik bize ne hissettiriyor sorusuna ünlü “Ode to Jo” yani Neşeye Övgü ya da daha çok bilinen adıyla Ludwig van Beethoven’ın 9. Senfonisini (re minor Op.125 veya Koral senfoni) çalarak Hitler’den Zizek’e “dünyanın tüm diktatörleri, baş teröristleri ve savaş suçlularının kucaklaşmasını sağlayan “sapkın, evrensel kardeşlik”duygusu”nu konuşuyoruz. Nietsche, Oliver Sacks ve Mü
Sanat bize ne hissettirir?
2 Mayıs 2016 tarihli ikinci programda sanat bize neler hissettirir, sanat karşısında olağan ruh hallerimizin yanı sıra patolojik ruh hallerinden söz edilecektir. Bazı sanatçıların sanat eserleri karşısında yaşadıkları gerçekten beklenmedik oluyor. Patolojik örnekler arasında Stendhal Sendromu, Stendhal ve Prosut’un eserlerinde söz ettikleri, Dostoyevski’nin Floransa’da yaşadıkları dikkat
