32.Gün Belgeselleri | Mehmet Ali Birand
Mehmet Ali Birand’ın 32.Gün arşivinden hazırlanan belgesel serisi, Türkiye’nin yakın tarihini darbeler, krizler ve dönüm noktaları üzerinden ele alıyor. Olayları yaşayanların kendi anlatımlarına yer vererek kronolojik bir tarih anlatısı sunuyor. Seriler Demirkırat’tan 28 Şubat’a ve Silivri’ye Giden Yol’a kadar farklı dönemleri kapsıyor. Arşiv Birand Yapım tarafından korunuyor.
Bölümler
Son Darbe: 28 Şubat | Bölüm 12 (Final) — MGK Krizi, Kemal Derviş, AK Parti ve 3 Kasım Seçimi (2001–2002)
19 Şubat 2001. Çankaya'da MGK toplantısı. Bir anayasa kitapçığı masaya fırlatılıyor. Ecevit salonu terk ediyor. Borsa çöküyor. Ertesi yıl Ecevit hastanede, koalisyon dağılıyor. 3 Kasım 2002 gecesi ise sandıktan kimsenin beklemediği bir sonuç çıkıyor.Mehmet Ali Birand'ın 12 bölümlük "Son Darbe: 28 Şubat" belgeselinin son bölümü, 2001 krizinden AK Parti iktidarına uzanan yolu anlatıyor. Fazilet kapa
Son Darbe: 28 Şubat | Bölüm 11 — Öcalan'a İdam Kararı, Hizbullah, Hayata Dönüş, Fazilet (1999–2000)
29 Haziran 1999. İmralı'da bir mahkeme salonu. Öcalan'a idam. Devlet onu yakalamak için yıllarca uğraştı, şimdi asmamak için uğraşıyor. Beykoz'da bir ev basılıyor ve toprağın altından cesetler çıkıyor. Cezaevlerine on bin asker giriyor. Ve Fazilet kongresinde Erbakan ilk kez kendi partisinde muhalefetle karşılaşıyor.Mehmet Ali Birand'ın 12 bölümlük "Son Darbe: 28 Şubat" belgeselinin on birinci böl
Son Darbe: 28 Şubat | Bölüm 10 — Öcalan'ın Yakalanması, Merve Kavakçı ve 17 Ağustos Depremi (1999)
Eylül 1998. Türkiye Suriye'yi açıkça savaşla tehdit ediyor. Öcalan Şam'dan çıkıyor. Atina, Moskova, Roma. Kapılar birer birer kapanıyor. Dört ay sonra Nairobi'de bir uçağın merdiveninde yolculuk bitiyor. Ardından sandık, Meclis'te bir türban krizi. Ve 17 Ağustos gecesi, saat 03.02.Mehmet Ali Birand'ın 12 bölümlük "Son Darbe: 28 Şubat" belgeselinin onuncu bölümü, Abdullah Öcalan'ın Suriye'den çıkar
Son Darbe: 28 Şubat | Bölüm 9 — ANASOL-D, Refah'ın Kapatılması, Erdoğan'ın Şiiri ve Andıç (1997–1998)
Haziran 1997. Erbakan istifa ediyor. Meclis çoğunluğu Çiller'i gösteriyor, Demirel görevi Mesut Yılmaz'a veriyor. Refahyol buna "Çankaya darbesi" diyor. Yeni hükümetin ilk imzası EMASYA'ya. Refah Partisi kapatılıyor. Erdoğan bir şiir yüzünden cezaevine giriyor. Ve Genelkurmay'dan çıkan bir andıç, gazetecileri PKK'nın adamı ilan ediyor.Mehmet Ali Birand'ın 12 bölümlük "Son Darbe: 28 Şubat" belgesel
Son Darbe: 28 Şubat | Bölüm 8 — 28 Şubat MGK, 18 Madde, İrtica Brifingleri ve Kapatma Davası (1997)
28 Şubat 1997, Cuma. Saat 15.10. Çankaya Köşkü. Kapılar kapanıyor. Masada kalın dosyalar. Dokuz saat. Dosyalardan 18 maddelik bir liste çıkıyor. Erbakan beş gün direniyor, sonra imzalıyor. Ardından brifingler başlıyor. Ve DYP'li milletvekilleri birer birer istifa ediyor.Mehmet Ali Birand'ın 12 bölümlük "Son Darbe: 28 Şubat" belgeselinin sekizinci bölümü, 28 Şubat Milli Güvenlik Kurulu toplantısını
Son Darbe: 28 Şubat | Bölüm 7 — Kasetler, Tarikat İftarı, Kudüs Gecesi ve Sincan'da Tanklar (1997)
1996 sonu. Başbakan Erbakan. Karşısında Genelkurmay. Televizyonlara kimin gönderdiği bilinmeyen kasetler düşüyor. Başbakanlık konutuna sarıklı, cübbeli tarikat liderleri giriyor. Sincan'da bir Kudüs Gecesi düzenleniyor. Birkaç gün sonra sabaha karşı ilçeden tanklar geçiyor.Mehmet Ali Birand'ın 12 bölümlük "Son Darbe: 28 Şubat" belgeselinin yedinci bölümü, Refahyol'u 28 Şubat'a götüren son ayları a
Son Darbe: 28 Şubat | Bölüm 6 — Refahyol, Libya Gezisi, D-8 ve Susurluk (1996)
1996 yazı. Erbakan başbakan. Paşalar elini sıkıyor ama yüzünü çeviriyor. Libya'da bir çadırda Kaddafi konuşuyor, Erbakan susuyor. Ve 3 Kasım'da Susurluk'ta bir kamyonun altında kalan Mercedes'ten bir milletvekili, bir emniyet müdürü ve aranan bir ülkücü çıkıyor.Mehmet Ali Birand'ın 12 bölümlük "Son Darbe: 28 Şubat" belgeselinin altıncı bölümü, Refahyol hükümetinin ilk aylarını anlatıyor. Laik kesi
Son Darbe: 28 Şubat | Bölüm 5 — Kardak Krizi, Göktepe, Sabancı Suikastı ve Anayol (1996)
1996'nın ilk yarısı. Ege'de bir kayalık yüzünden iki ülke savaşın eşiğine geliyor. Manisa'da liseliler gözaltında. Bir gazeteci gözaltında ölüyor. Türkiye'nin en güçlü ailesine kendi binasında suikast düzenleniyor. Ankara'da ise birinci parti çıkan Refah'ı hükümetten uzak tutmak için kurulan koalisyon üç ayda çöküyor.Mehmet Ali Birand'ın 12 bölümlük "Son Darbe: 28 Şubat" belgeselinin beşinci bölüm
Son Darbe: 28 Şubat | Bölüm 4 — Gazi Olayları, Cumartesi Anneleri ve Refah'ın Zaferi (1995)
1995. Korkunun yılı. Bir taksiden açılan ateşle başlayan gece, üç günde 22 ölüye varıyor. 35 bin asker Kuzey Irak'a giriyor. Gözaltında kaybedilen gençlerin anneleri Galatasaray'da oturmaya başlıyor. Koalisyon dağılıyor. Ve 24 Aralık gecesi sandıktan birinci parti olarak Refah çıkıyor.Mehmet Ali Birand'ın 12 bölümlük "Son Darbe: 28 Şubat" belgeselinin dördüncü bölümü, devletin her alanda sertleşti
Son Darbe: 28 Şubat | Bölüm 3 — PKK Savaşı, DEP'in Kapatılması ve Gümrük Birliği (1993–1994)
Çiller başbakanlık koltuğuna oturduğunda Güneydoğu yanıyordu. PKK kurtarılmış bölge peşinde. Devlet her yolu deniyor. Köyler boşaltılıyor, faili meçhuller artıyor, Kürt milletvekilleri Meclis'ten gözaltına alınıyor. Aynı günlerde Refah'ın yükselişi ordunun gündemine giriyor: "Geçiş dönemi tatlı mı olacak, kanlı mı?"Mehmet Ali Birand'ın 12 bölümlük "Son Darbe: 28 Şubat" belgeselinin üçüncü bölümü,
Son Darbe: 28 Şubat | Bölüm 2 — İSKİ Skandalı, 5 Nisan Kararları ve Refah'ın Yükselişi (1994)
1994. Bir boşanma pazarlığı belediyenin kasasını açıyor. Başbakanın Amerika'daki mülkleri manşetlere çıkıyor. Dolar üç ayda iki katını aşıyor. Ve 27 Mart akşamı sandıklar açıldığında İstanbul da Ankara da Refah Partisi'nin.Mehmet Ali Birand'ın 12 bölümlük "Son Darbe: 28 Şubat" belgeselinin ikinci bölümü, düzen partilerinin güven kaybettiği yılı anlatıyor. Sosyal demokratların temiz imajı İSKİ ile,
Son Darbe: 28 Şubat | Bölüm 1 — Özal'ın Ölümü, Sivas Katliamı ve Çiller'in Yükselişi (1993)
1993. Faili bulunamayan cinayetler. Bir orgeneralin düşen uçağı. Görevdeyken ölen bir cumhurbaşkanı. Üç yıl önce partiye giren bir profesörün başbakanlığa yürüyüşü. Ve 2 Temmuz'da Sivas'ta, Madımak Oteli'nde hayatını kaybeden 35 kişi.Mehmet Ali Birand'ın 12 bölümlük "Son Darbe: 28 Şubat" belgeselinin ilk bölümü, 28 Şubat sürecine giden yolun başladığı yılı anlatıyor. Askerin "balans ayarı" yapacağ
Özallı Yıllar | Bölüm 10 (Final) — Şok Ölüm: Demirel'le Yetki Gerginliği, Houston Ameliyatı, Orta Asya Gezisi ve 17 Nisan 1993 (1991–1993)
17 Nisan 1993 Cumartesi sabahı. Orta Asya gezisinden bitkin dönen Turgut Özal, Çankaya'da eşi Semra Özal'la konuşurken aniden yere yığıldı.Mehmet Ali Birand'ın 10 bölümlük "Özallı Yıllar" belgeselinin onuncu ve son bölümü, 20 Ekim 1991 seçimlerinden Özal'ın ölümüne uzanan son dönemi anlatıyor. DYP-SHP koalisyonuyla Demirel başbakanlığa dönüyor; Çankaya ile hükümet arasında kararnameler ve Karadeni
Özallı Yıllar | Bölüm 9 — Körfez Savaşı: Kuveyt İşgali, Musul-Kerkük Planı, Torumtay'ın İstifası ve ANAP'ta Değişim (1990–1991)
Haziran 1990. Bağdat'tan dönen bir tanık, Irak'ın Kuveyt'i işgal edeceği uyarısını doğrudan Çankaya'ya taşıdı; Amerikalıların kendisine haber vermediğini söyleyen Özal, yan odaya geçip telefona sarıldı.Mehmet Ali Birand'ın 10 bölümlük "Özallı Yıllar" belgeselinin dokuzuncu bölümü, Özal'ın Çankaya'daki ilk yıllarını ve Körfez krizini anlatıyor. Demirel'in köşkü boykot ettiği bir ortamda Irak'ın Kuv
Özallı Yıllar | Bölüm 8 — Köşk'te Bir Anaplı: Suikastin Perde Arkası, Prensler, 1989 Seçim Yenilgisi ve Çankaya (1988–1989)
18 Haziran 1988. ANAP kongresinde patlayan silah hedefini bulamamıştı; Özal ise suikast anının kasetini defalarca izleyerek tetiği çektirenin kim olduğunu aramaya başladı.Mehmet Ali Birand'ın 10 bölümlük "Özallı Yıllar" belgeselinin sekizinci bölümü, 1988 suikast girişiminden Özal'ın Çankaya'ya çıkışına uzanan dönemi anlatıyor. Özal kaseti yurt dışında incelettiriyor; tanıklar tek kişilik eylem il
Özallı Yıllar | Bölüm 7 — Suikast: Yasaklar Referandumu, Demirel'in Dönüşü, 1987 Seçimleri ve ANAP Kongresinde Kurşunlar (1987–1988)
Haziran 1988. ANAP kongresinde kürsüye çıkan Turgut Özal'a, kalabalığın arasına sızan Kartal Demirağ ateş etti. Kurşunlardan biri elini delip geçti; bir tanığa göre hayatını, kürsüye son anda konan bir mikrofon sehpası kurtardı.Mehmet Ali Birand'ın 10 bölümlük "Özallı Yıllar" belgeselinin yedinci bölümü, eski liderlerin siyasete dönüşünü ve Özal'a yönelik suikast girişimini anlatıyor. Yasaklı lide
Özallı Yıllar | Bölüm 6 — 12 Eylül Bitiyor: Houston'da Bypass, Ege Krizi, AET Başvurusu ve Paşalar Operasyonu (1987)
Şubat 1987. Kalp rahatsızlığını gizleyen Turgut Özal, gerekçesi açıklanmayan bir Amerika gezisine çıktı ve bypass ameliyatını ancak Houston'da duyurdu. Dönüşte onu önce Ege krizi, ardından Genelkurmay hesaplaşması bekliyordu.Mehmet Ali Birand'ın 10 bölümlük "Özallı Yıllar" belgeselinin altıncı bölümü, Özal için zorlu geçen 1987 yılını anlatıyor. Houston'da bypass ameliyatı olan Özal, hastaneden Ba
Özallı Yıllar | Bölüm 5 — Takunyalı Hanedan: Dincilik Tartışması, Semra Özal'ın Papatyaları, Jaguar Olayı, PKK ve Naim Süleymanoğlu (1984–1986)
1986. Halktan kemer sıkmasını isteyen Başbakan'ın ailesi manşetlerdeydi: Yıldız Sarayı balosu, "papatyalar" ve bir Jaguar. Aynı yıl Özal, dünya şampiyonu Naim Süleymanoğlu'nu gizli bir operasyonla Türkiye'ye getirtti.Mehmet Ali Birand'ın 10 bölümlük "Özallı Yıllar" belgeselinin beşinci bölümü, 1984–1986 yıllarında Özal'ın dini eğilimleri ve ailesi üzerine yoğunlaşıyor. Protokol tartışmaları ve 19
Özallı Yıllar | Bölüm 4 — Tabular Yıkılıyor: Döviz Serbestisi, İhracat Patlaması, Köylere Elektrik ve Telefon (1984–1987)
1984. Türk parasını koruma kanunu 3 bin sayfaydı; döviz bulundurmak suçtu. Turgut Özal bu kuralları birer birer yıkmaya başladı ve Cumhuriyet tarihinin ilk ve en büyük ekonomik tabusu döviz serbestisiyle çöktü.Mehmet Ali Birand'ın 10 bölümlük "Özallı Yıllar" belgeselinin dördüncü bölümü, Özal'ın 1984'ten itibaren Türkiye'yi sarsmaya başladığı yılları anlatıyor. İdari reformla 92 kuruldan 56'sı kal
Özallı Yıllar | Bölüm 3 — 1983 Seçim Sonucu, Evren'le "Tarihi Öpücük", İlk Özal Kabinesi ve Kararname Baskını (1983)
6 Kasım 1983. Darbe sonrası ilk genel seçimde 20 milyon seçmen sandığa giderken herkes aynı soruyu soruyordu: Konseyin tercih ettiği parti mi kazanacak, yoksa karşı cephedekilerden biri mi?Mehmet Ali Birand'ın 10 bölümlük "Özallı Yıllar" belgeselinin üçüncü bölümü, seçim gecesinden Özal hükümetinin güven oyuna uzanıyor. ANAP yaklaşık yüzde 45 oyla sürpriz yapıyor; Özal teşkilatlara davul zurna çal
Özallı Yıllar | Bölüm 2 — Side Sürgünü, Anavatan Partisi'nin Doğuşu, Konsey Vetoları ve 1983 Seçimi (1982–1983)
Temmuz 1982. İstifa eden Turgut Özal, kahverengi bir Chevrolet Impala ile Side'ye gitti. Kafasında tek bir soru vardı: Bundan sonra ne yapmalı, sıra siyasete girmeye mi gelmişti?Mehmet Ali Birand'ın 10 bölümlük "Özallı Yıllar" belgeselinin ikinci bölümü, Özal'ın istifasından 6 Kasım 1983 seçiminin arifesine uzanıyor. Bir dostunun mektubu parti fikrini netleştiriyor; Ankara'da yeni kadro 24 Ocak ka
Özallı Yıllar | Bölüm 1 — 24 Ocak Kararları, 12 Eylül ve Turgut Özal'ın Yükselişi (1980–1982)
24 Ocak 1980. Türkiye 70 cente muhtaçtı: Merkez Bankası'nın çekleri reddediliyor, bakkalda ampul, tuz, yağ bulunmuyordu. O gün Turgut Özal'ın adı kamuoyunda ilk kez duyuldu.Mehmet Ali Birand'ın 10 bölümlük "Özallı Yıllar" belgeselinin ilk bölümü, 24 Ocak kararlarından Özal'ın 15 Temmuz 1982'deki istifasına uzanıyor. Süleyman Demirel, Özal'ı Başbakanlık Müsteşarlığı'na getiriyor; program kiralık bi
12 Eylül: Çöküş | Bölüm 9 (Final) — 1982 Anayasası, Erdal İnönü'nün Veto Edilişi, Demirel'in "Doğru Yol" Şifresi, ANAP'ın Zaferi ve Evren-Özal Kucaklaşması (1982–1983)
12 Eylül: Çöküş serisinin bu son bölümünde, askeri rejimin sivil siyasete geçiş sürecini — 1982 Anayasası'nın kabulünden ANAP'ın beklenmedik zaferine ve Evren ile Özal arasındaki o ünlü kucaklaşmaya kadar — izliyoruz.Bu bölümde:• 268 yasa — Milli Güvenlik Konseyi'nin bir yılda çıkardığı düzenlemeler• 1982 Anayasası'nın hazırlanışı ve işçi haklarına getirilen kısıtlamalar• Evren'in geçici maddelerl
12 Eylül: Çöküş | Bölüm 8 — 1150 Günlük Askeri Rejim: Yakılan Kitaplar, Sansür, YÖK'ün Kuruluşu, İşkence İddiaları ve Erdal Eren'in İdamı (1980–1983)
12 Eylül müdahalesi halktan aradığı desteği fazlasıyla buldu. Komutanlar "güvenliğinizi artık biz sağlayacağız" diyerek vatandaşı can damarından yakalamıştı. 12 Eylül'ün komutanları tam 1150 gün yönetimde kaldı — yönetimin başında Devlet Başkanı ve Milli Güvenlik Konseyi Başkanı sıfatıyla Kenan Evren vardı.Bu bölümde:• 12 Eylül'ün 1150 günlük iktidarı ve Kenan Evren'in konumu• Devlet yapısının ask
12 Eylül: Çöküş | Bölüm 7 — Darbe Sabahı Saat Saat: "NATO Tatbikatı" Yalanı, "Yollar Açık" Parolası, Liderlerin Hamzaköy'e Sürgünü ve Partilerin Kapatılması (1980–1981)
5 Eylül günü ellerinde kapalı zarflar taşıyan bir grup genç subay, Genelkurmay binasından ülkenin dört bir yanına dağıldı. Kuryelerin ellerindeki zarflarda harekât emri vardı — müdahalenin kod adı Bayrak Harekâtı'ydı. Harekâtın beyinlerinden Haydar Saltık, Ege Ordu Komutanı sıfatıyla hiçbir şüphe uyandırmadan Ankara'ya geldi.Bu bölümde:• 5 Eylül — zarfların Genelkurmay'dan dağıtılması• 11 Eylül —
12 Eylül: Çöküş | Bölüm 6 — Korutürk'e Uyarı Mektubu, 24 Ocak Kararları, Çorum ve Fatsa, Nihat Erim ile Kemal Türkler Suikastleri ve "Bayrak Harekâtı" (1980)
1980, Türkiye'de öyle bir dönüm noktasıydı ki sonraki yıllara öylesine kazındı — ekonomiden siyasete, sokaktan sanata kadar her şey "1980'den öncesi ve sonrası" olarak anılır oldu. Yılın ilk ciddi sinyali, komutanların Cumhurbaşkanı Fahri Korutürk'e gönderdiği, adresi belirsiz bir uyarı mektubuyla geldi — Evren, Korutürk'ten bu harekete dahil olmasını istedi, ancak Korutürk reddetti: "Benim görev
12 Eylül: Çöküş | Bölüm 5 — Abdi İpekçi Suikastı, Mehmet Ali Ağca'nın Kaçışı, Şerafettin Elçi'nin "Ben de Kürdüm" Çıkışı ve Kenan Evren'in Gizli Çalışma Grubu (1979)
1979, Türkiye'nin en soğuk ve en karanlık yılıydı. Elektrik, petrol ve kömür yoktu; Kahramanmaraş'ın şoku henüz geçmemişti. Sokaklarda asker devriye geziyor, sıkı yönetim özgürlükleri kısıtlıyordu — ama terör yine de durdurulamıyordu.Bu bölümde:• Abdi İpekçi'nin Nişantaşı'nda uğradığı suikast• Mehmet Ali Ağca'nın yakalanışı ve "bağımsız terörist" savunması• Ağca'nın askeri cezaevinden kaçırılışı v
12 Eylül: Çöküş | Bölüm 4 — "Enkaz Devraldık", Beyazıt Meydanı Katliamı, Abdullah Çatlı'nın İlk Çıkışı, Bahçelievler Cinayetleri ve Kahramanmaraş Katliamı (1978)
1978, Türkiye'nin en kabus dolu, en kanlı yılı olarak tarihe geçti. Güneş Otel transferleriyle iktidara gelen Ecevit, Türk siyasetinin klasikleşecek bir sözünü söyledi: "Enkaz devraldık." Demirel ise yeni hükümetin kuruluş şeklini ahlak dışı bularak Ecevit'e "başbakan" yerine "hükümetin başı" diye hitap etmeye başladı — ve onu Kontgerilla'yı ortaya çıkarmaya davet etti.Bu bölümde:• Ecevit'in "enka
12 Eylül: Çöküş | Bölüm 3 — Kanlı 1 Mayıs 1977 Taksim Katliamı, Ecevit'e Yönelik Üç Suikast Girişimi, Güneş Otel Transferleri ve Kenan Evren'in Yükselişi (1977)
1977, Türk solunun kader yılı oldu. Sol tarihinin en büyük yükselişini sergiledi, ancak 1 Mayıs olayı aynı solun büyüsünü bozdu. Yıla tam bir bunalım içinde girilmişti — ekonomi felce uğramış, Merkez Bankası çekleri yurt dışında karşılıksız çıkıyor, Bulgaristan ve Irak ödeme alamadıkları için elektrik ve petrol kesintisine gidiyordu. %200'lere varan zamlar, köyden kente göç, gecekondulaşma ve arab
12 Eylül: Çöküş | Bölüm 2 — 1974 Kıbrıs Barış Harekâtı, Kontgerilla'nın İlk Kez İfşası, ODTÜ'deki Kanlı Çatışmalar, "Apocular"ın Kuruluşu ve ASALA Suikastleri (1974–1976)
İlk şok haber Kıbrıs'tan geldi. Atina'daki cunta bir darbeyle Makarios'u devirmiş, Türk aleyhtarlığıyla ünlü Nikos Sampson'u yerine oturtmuştu. Bunun anlamı açıktı: Enosis, yani Kıbrıs'ın Yunanistan'a ilhakı. Aynı gece Başbakanlık'ta Cumhurbaşkanı Korutürk başkanlığında yapılan Milli Güvenlik Kurulu toplantısında askeri müdahale kararı alındı — 50 yıldır ilk kez Türk ordusu sınır ötesi bir harekât
12 Eylül: Çöküş | Bölüm 1 — Deniz Gezmiş'in İdamı, İnönü'nün CHP'den Ayrılışı, Faruk Gürler'in Cumhurbaşkanlığı Hezimeti ve Kıbrıs'taki Darbe Haberi (1972–1974)
Türk demokrasisi 27 Mayıs'ı ve 12 Mart'ı atlatıp yeniden yola koyulmuştu. Ancak fırtına dinmemiş, karşılıklı hesaplaşmalar bitmemişti — tam aksine ülkede yeni cepheler açılmış, kan akmaya başlamıştı. Sonunda 12 Eylül günü yine kapı çalındı. O gün gelenler her şeyi değiştirdiler; artık hiçbir şey eskisi gibi olmayacaktı.Bu bölümde:• 12 Mart muhtırası sonrası devam eden gerilim ve kan dökülmesi• Den
Yeşil Ada: Kıbrıs | Bölüm 7 (Final) — Cenevre'nin Son Gecesi: Denktaş'ın 1878'den Başlayan Konuşması, Güneş'in Salonu Terk Edişi ve İkinci Harekât (1974)
13 Ağustos 1974, gece. Cenevre'deki son oturum. Herkes yorgun, gerilim dorukta. Sadece Türk heyeti bu oturumun son olduğunu biliyor.Bu bölümde:• Cenevre'nin son gecesi: Yunan delegasyonu 36 saat istedi — Türkiye tuzak mı diye şüphelendi• Klerides tarihi yanıt: "Kabul etsek bile ordunuzu durduramayacaktık — onayımızla yürümüş olacaktınız"• Kissinger'ın son girişimi: "İkisinden birini ilke olarak ka
Yeşil Ada: Kıbrıs | Bölüm 6 — Lefkoşa Havaalanında 15 Saatlik Kriz: Callaghan'ın Ateş Emri, Yunan Cuntasının Çöküşü, Karamanlis'in Gece Yarısı Dönüşü ve Cenevre Konferansları (1974)
22 Temmuz 1974 ateşkesi Türk ordusunu küçük bir üçgenin içinde bırakmıştı. Dışarıda yüzlerce Türk köyü ve binlerce Türk Rumların insafındaydı. 5-6 günlük harekatın sadece 3 günü tamamlanmıştı. Bu belgeselde o günlerin kritik saatleri: havaalanı krizi, cuntanın çöküşü ve Cenevre müzakereleri.Bu bölümde:• 22 Temmuz ateşkesi: Türk ordusu küçük üçgende, dışarıda binlerce Türk tehdit altında• 5-6 günlü
Yeşil Ada: Kıbrıs | Bölüm 5 — 20 Temmuz 1974 Çıkarması: Ecevit'in Sisco'ya Son Cevabı, Denktaş'ın Gözyaşları, Beş Parmak Muharebesi ve Kocatepe Faciası (1974)
19 Temmuz'u 20 Temmuz'a bağlayan gece saat 2'de Sisco Ankara'ya döndü. Gemiler denize açılmış, savaşın çarkları dönmeye başlamıştı. Sisco masaya son önerilerini koydu. Elle tutulur bir teklif çıkmadı. Ecevit dayanamadı.Bu bölümde:• Sisco gece 2'de Ankara'da — Ecevit son cevabı verdi: "Bu sefer sizi dinlemeyeceğiz"• Ecevit: "Ne zaman?" — "Birazdan" — Sisco havaalanına koştu• Kissinger stratejisi de
Yeşil Ada: Kıbrıs | Bölüm 4 — EOKA-B, Grivas'ın Üçüncü Dönüşü, 15 Temmuz 1974 Darbesi, Saray Baskınından Makarios'un Kaçışı ve Nikos Sampson'ın Cumhurbaşkanlığı (1971–1974)
1967 krizleri Türkiye'yi uyandırmıştı. Ankara bu işin bir gün mutlaka askeri müdahale gerektireceğini anladı ve hazırlığa başladı. Ama Kıbrıs'ta yeni bir drama başlıyordu.Bu bölümde:• 1967 sonrası Makaryos'un politika değişikliği — Enosis değil bağımsızlık• 1968: toplumlar arası görüşmeler — Denktaş ve Klerides• Makaryos'a dönen silahlar — EOKA-B 1973 — Grivas üçüncü kez adada• Ioannides: Enosis'e
Yeşil Ada: Kıbrıs | Bölüm 3 — 21 Nisan 1967 Atina Darbesi, Keşan Zirvesi'nde Enosis Teklifine Demirel'in Yanıtı, Denktaş'ın Gizli Dönüşü ve Cyrus Vance'in Mekik Diplomasisi (1967)
1960-1967 arası görünürde sessizdi ama Yunanistan 15-20 bin askerini gizlice adaya yerleştirmişti. EOKA'nın efsane komutanı Grivas geri dönmüştü. Kıbrıs Rum milli muhafız gücü kurulmuştu. Fırsatı bekleyen gergin bir hazırlık vardı.Bu bölümde:• 1960-67 sessiz dönem: 15-20 bin Yunan askeri gizlice adada, Grivas geri döndü• 21 Nisan 1967: Atina darbesi — albaylar cuntası — Papadopoulos• Keşan Zirvesi
Yeşil Ada: Kıbrıs | Bölüm 2 — Kanlı Noel 1963, Yeşil Hat'ın Doğuşu, Denktaş'ın Teslim Telgrafı ve Türk-Amerikan İlişkilerini Sarsan Johnson Mektubu (1963–1964)
1960'da kutlanamayan bir bağımsızlık doğdu. 650 kişilik Türk alayı Magosa'ya inerken Rum toplumu yüzünü kaçırmıştı. Kutlanamayan cumhuriyetin arkasında derin bir hayal kırıklığı vardı: Enosis gerçekleşmemişti.Bu bölümde:• 1960 bağımsızlığı: Kutlanamayan doğum — Rum hayal kırıklığı Enosis olmadı• 650 kişilik Türk alayı Magosa'ya indi — 82 yıl sonra geri dönüş• 199 maddelik anayasa: en ayrıntılı dün
Yeşil Ada: Kıbrıs | Bölüm 1 — 1571 Osmanlı'dan EOKA'ya, Denktaş'ın 24 Tabancası, BM Barındaki Zorlu-Averof Buluşması ve 1960 Londra-Zürih Antlaşmaları (1571–1960)
Bir varmış, bir yokmuş. Afrodit'in köpüklerinden doğduğu bir ada. Batıdan Romalılar ve Venediklilerin geçtiği, doğudan Perslerin, Fenikelilerin ve Mısırlıların uğradığı bu adanın adı Kıbrıs. Dünyanın hiçbir köşesinde böylesine küçük bir ada için böylesine büyük tartışmalar ve savaşlar yapılmamıştır. 32.Gün bu belgeselde Kıbrıs sorununu kökeninden itibaren ele alıyor.Bu bölümde:• Kıbrıs: 80 km'lik
12 Mart Sancısı | Bölüm 10 (Final) — Deniz Gezmiş'in Yakalanması, Kızıldere ve İdamlar (1971–1972)
1971–1972. 13 Mart sabahı Türkiye'de kimse ülkenin artık kimin olduğunu bilmiyordu. Sol örgütler muhtırayı alkışladı; kısa süre sonra sıkıyönetim balyoz gibi indi ve yol, 5–6 Mayıs gecesi üç gencin idam edilmesiyle sona erdi.Mehmet Ali Birand'ın 10 bölümlük "12 Mart Sancısı" belgeselinin onuncu ve son bölümü, muhtıradan idamlara uzanan süreci anlatıyor. 9 Mart subayları tasfiye ediliyor, Deniz Gez
12 Mart Sancısı | Bölüm 9 — ODTÜ Çatışması, 9 Mart Zirvesi ve 12 Mart Muhtırası (1971)
Mart 1971. Bombalar, banka soygunları, adam kaçırmalar... Generaller bu gidişe son vermeye çoktan karar vermişti; tek soru, fitili kimin ateşleyeceğiydi. Ve 12 Mart'ta muhtıra radyodan okundu.Mehmet Ali Birand'ın 10 bölümlük "12 Mart Sancısı" belgeselinin dokuzuncu bölümü, muhtıraya giden son iki haftayı anlatıyor. THKO, Balgat'taki üsten dört Amerikalı havacıyı kaçırıyor; ODTÜ'deki çatışma tam 9
12 Mart Sancısı | Bölüm 8 — 41 Kırmızı Oy, Batur'un Mektubu ve Gürler-Batur Cuntası (1969–1971)
21 Kasım 1970. Hava Kuvvetleri Komutanı Muhsin Batur, Cumhurbaşkanı Sunay'a yazdığı mektupta silahlı kuvvetler içinde örgütlenmeler olduğunu bildirdi. Silahları elinde tutan cunta ise gizli dosyasını çoktan hazırlamıştı.Mehmet Ali Birand'ın 10 bölümlük "12 Mart Sancısı" belgeselinin sekizinci bölümü, 1969–1971 arasında 12 Mart'a giden son adımları anlatıyor. Ekim 1969 seçimini kazanan Demirel, Şub
12 Mart Sancısı | Bölüm 7 — 68 Kuşağı, Kanlı Pazar ve Af Krizi (1968–1969)
1969, Taksim. Molotof kokteylleri ve bıçaklarla geçen Kanlı Pazar'ın bilançosu iki ölü, 114 yaralıydı. 1968 kuşağı sokaktaydı; sağ komando kamplarında, sol Filistin kamplarında eğitim görüyordu.Mehmet Ali Birand'ın 10 bölümlük "12 Mart Sancısı" belgeselinin yedinci bölümü, 1968–1969 yıllarını anlatıyor. Demirel'in Türkiyesi büyürken isyan yılı 1968 üniversitelere ulaşıyor. İstanbul Hukuk Fakültesi
12 Mart Sancısı | Bölüm 6 — Demirel'in 1965 Zaferi, Cumhurbaşkanı Sunay ve Ecevit'in Yükselişi (1965–1966)
10 Ekim 1965. Fötr şapkalı 40 yaşındaki mühendis Süleyman Demirel, oyların yüzde 53'üyle AP'yi tek başına iktidara taşıdı. Kısa süre sonra Cumhurbaşkanı Gürsel komadaydı ve Demirel, hava karardıktan sonra tek başına Genelkurmay Başkanı Cevdet Sunay'ın evine gitti.Mehmet Ali Birand'ın 10 bölümlük "12 Mart Sancısı" belgeselinin altıncı bölümü, 1965–1966 yıllarını anlatıyor. Ürgüplü hükümetinde sekiz
12 Mart Sancısı | Bölüm 5 — Johnson Mektubu, Demirel'in Yükselişi ve İnönü'nün Düşüşü (1963–1965)
5 Haziran 1964. Kıbrıs'a çıkarma için gün belirlenmişti; Amerikalılara haber verildikten bir saat sonra Johnson'ın mektubu geldi. Aynı gece AP lideri Ragıp Gümüşpala öldü ve Süleyman Demirel'in yolu açıldı.Mehmet Ali Birand'ın 10 bölümlük "12 Mart Sancısı" belgeselinin beşinci bölümü, İnönü'nün son başbakanlığını ve Demirel'in yükselişini anlatıyor. Kennedy suikastı İnönü'yü Washington'a götürüyor
12 Mart Sancısı | Bölüm 4 — 21 Mayıs 1963 Baskını, Radyoevi Savaşı ve Talat Aydemir'in İdamı (1962–1964)
21 Mayıs 1963. Albay Talat Aydemir ikinci kez denedi. Üç tank Ankara Radyosu'na gitti, radyo bir gecede dört kez el değiştirdi ve sabah olduğunda ihtilal bitmişti.Mehmet Ali Birand'ın 10 bölümlük "12 Mart Sancısı" belgeselinin dördüncü bölümü, 22 Şubat'tan sonra affedilen Aydemir'in idama uzanan yolunu anlatıyor. Emekli albayı her hafta sonu izinli harbiyeliler selamlıyor, Yön çevresindeki sivil a
12 Mart Sancısı | Bölüm 3 — 22 Şubat 1962: Talat Aydemir'in Ayaklanması, Meclis'te Tanklar ve İnönü'nün Direnişi (1962)
22 Şubat 1962. Türkiye'nin direnişle karşılaşan ilk darbe girişimi, aynı zamanda en tehlikelisiydi. Tanklar Meclis'e döndü, hükümeti korumak için çağrılan birlikler ihtilalcilerin safına geçti, Cumhurbaşkanı ve Başbakan bir süre ihtilalci bir subayın elindeydi.Mehmet Ali Birand'ın 10 bölümlük "12 Mart Sancısı" belgeselinin üçüncü bölümü, Albay Talat Aydemir'in ilk ayaklanmasını saat saat anlatıyor
12 Mart Sancısı | Bölüm 2 — Nuri Beşer Olayı, İnönü Harbiye'de, Talat Aydemir ve 9 Şubat Protokolü (1961–1962)
25 Ekim 1961. Meclis bir buçuk yıl sonra yeniden açıldı ve Milli Birlik Komitesi tarihe karıştı. İsmet İnönü Meclis'i en yaşlı üye olarak frakla açarken, Genelkurmay Başkanı Cevdet Sunay ve komutanlar dinleyici localarında, sahra üniformalı subaylarla birlikte oturuyordu.Mehmet Ali Birand'ın 10 bölümlük "12 Mart Sancısı" belgeselinin ikinci bölümü, 1961 sonundan Şubat 1962'ye uzanan gergin ayları
12 Mart Sancısı | Bölüm 1 — Menderes'in İdamı, 1961 Seçimi, 21 Ekim Protokolü ve Çankaya Zirvesi (1961)
1961. Adnan Menderes İmralı'da beyaz idam gömleğiyle darağacına yürüdü; Türkiye artık başbakanı asılmış bir ülkeydi. Sokaklar sessiz kaldı ama seçmen 15 Ekim'de sandıkta cevap verdi. O gece Genelkurmay'ın ışıkları sabaha kadar yandı.Mehmet Ali Birand'ın 10 bölümlük "12 Mart Sancısı" belgeselinin ilk bölümü, 27 Mayıs'ın ardından yapılan ilk seçimi ve ordunun bu seçimi tanımama girişimini anlatıyor.
Demirkırat | Bölüm 10 (Final) — Yassıada Duruşmaları ve 1961 İdamları (1960–1961)
16–17 Eylül 1961. İmralı'da önce Fatin Rüştü Zorlu ile Hasan Polatkan, ertesi gün Adnan Menderes idam edildi. Cumhuriyet tarihinin en büyük siyasi davası böyle sona erdi.Mehmet Ali Birand'ın 10 bölümlük "Demirkırat" belgeselinin onuncu ve son bölümü, Yassıada duruşmalarından idamlara uzanan son yılı anlatıyor. Ekim 1960'ta Yassıada'daki spor salonunda 592 sanık 19 ayrı davada yargılanmaya başlıyor
Demirkırat | Bölüm 9 — Darbenin Ardından: Yassıada'ya Sürgün (1960)
Mayıs–Eylül 1960. Darbe başarılmıştı, ama ihtilal karargâhında Cemal Madanoğlu koca bir devletle ne yapacaklarını soruyordu. Birkaç ay sonra devrik iktidar Yassıada'daydı, Demokrat Parti ise beş dakikayı bulmayan bir duruşmayla kapatıldı.Mehmet Ali Birand'ın 10 bölümlük "Demirkırat" belgeselinin dokuzuncu bölümü, 27 Mayıs'ın ertesinde yeni iktidarın nasıl kurulduğunu ve Demokratların Yassıada'ya g
Demirkırat | Bölüm 8 — 27 Mayıs 1960 Darbesi ve Menderes'in Tutuklanması (1960)
27 Mayıs 1960, saat 03.00. Dört ekip Harp Okulu'ndan çıktı; kısa süre sonra Kurmay Albay Alparslan Türkeş radyoda Türk Silahlı Kuvvetleri'nin memleketin idaresini ele aldığını okuyordu. On yıllık iktidar dört saatte devrildi.Mehmet Ali Birand'ın 10 bölümlük "Demirkırat" belgeselinin sekizinci bölümü, 27 Mayıs darbesinin son 24 saatini anlatıyor. Çankaya'da Bayar ve Genelkurmay Başkanı Rüştü Erdelh
Demirkırat | Bölüm 7 — 1960 Öğrenci Olayları, Kanlı Perşembe ve Gürsel'in Mektubu (1960)
28 Nisan 1960, Kanlı Perşembe. Beyazıt'ta öğrencilere ateş açıldı, bir genç hayatını kaybetti; gönderilen askerler ise öğrencilerle kucaklaşmaya başladı. 27 Mayıs'a bir ay vardı.Mehmet Ali Birand'ın 10 bölümlük "Demirkırat" belgeselinin yedinci bölümü, 1959 baharından 27 Mayıs'ın arifesine uzanan son yılı anlatıyor. İnönü 46 milletvekiliyle Büyük Taarruz güzergâhına çıkıyor; Kayseri'de bir köprüde
Demirkırat | Bölüm 6 — 1957 Seçimi, Irak Darbesi ve Menderes'in Uçak Kazası (1957–1959)
1956–1959. İlmek ilmek örülen demokrasi sökülmeye başladı; hükümet uzlaşma yerine baskıyı seçti. Hâkimler emekliye ayrıldı, gazeteciler mahkûm oldu, sandıktan ise iktidarı sarsan bir sonuç çıktı.Mehmet Ali Birand'ın 10 bölümlük "Demirkırat" belgeselinin altıncı bölümü, Menderes'in Gaziantep mitingiyle başlayan sertleşme dönemini anlatıyor. 23 hâkim tek emirle emekliye ayrılıyor, basın kanunu çıkıy
Demirkırat | Bölüm 5 — 6–7 Eylül 1955 Olayları ve Sarol Formülü (1955)
6 Eylül 1955. Atatürk'ün Selanik'teki evine bomba atıldığını duyuran İstanbul Ekspres haberinin ardından kalabalıklar İstanbul'daki Rum, Ermeni ve Yahudi azınlıkların dükkânlarına, evlerine ve kiliselerine saldırdı. Beyoğlu'nda yağmalanmadık yer kalmadı.Mehmet Ali Birand'ın 10 bölümlük "Demirkırat" belgeselinin beşinci bölümü, zirvedeki Menderes için inişin başladığı yılları anlatıyor. Washington'
Demirkırat | Bölüm 4 — Kore Savaşı, NATO ve 1954 Seçim Zaferi (1950–1954)
1950–1954. İktidar ilk günden üç ayaklı bir sehpaya dayanıyordu: Meclis'teki DP grubu, Köşk'teki Celal Bayar ve Başbakanlıktaki Adnan Menderes. On yıl boyunca ikisinin birleşmesi hep üçüncünün aleyhine olacaktı.Mehmet Ali Birand'ın 10 bölümlük "Demirkırat" belgeselinin dördüncü bölümü, Demokrat Parti'nin ilk dört yılını anlatıyor. Ezanın yeniden Arapça okunmasına izin veren yasa, Köşk ile Başbakan
Demirkırat | Bölüm 3 — 14 Mayıs 1950: Demokrat Parti'nin Zaferi ve İktidar Değişimi (1950)
14 Mayıs 1950. Yirmi yedi yıllık yorgun iktidara karşı biriken tepki, sokakta kan dökerek değil, sandıkta oy kullanarak patladı. Demirkırat şaha kalkmıştı; bu seçim tarihe "Beyaz İhtilal" olarak geçti.Mehmet Ali Birand'ın 10 bölümlük "Demirkırat" belgeselinin üçüncü bölümü, Demokrat Parti'yi iktidara taşıyan seçimi ve ilk haftaları anlatıyor. Seçmenlerin yüzde 89'u sandığa gidiyor; DP yüzde 53'ü a
Demirkırat | Bölüm 2 — Çok Partili Hayata Geçiş, Hileli 1946 Seçimi, Hürriyet Misakı ve 12 Temmuz Beyannamesi (1946–1948)
7 Ocak 1946 Pazartesi. Türkiye sabah tek partiyle uyandı, akşam artık çok partiliydi. Ama 23 yıllık tek parti alışkanlıkları bir gecede kaybolmadı.Mehmet Ali Birand'ın 10 bölümlük "Demirkırat" belgeselinin ikinci bölümü, Demokrat Parti'nin ilk yıllarını anlatıyor. İnönü seçimleri erkene alıyor; dört aylık parti hazırlıksız yakalanıyor. 1946 seçimi açık oy, gizli tasnifle yapılıyor: sandıklar kaçır
Demirkırat | Bölüm 1 — Serbest Fırka, Atatürk'ün Menderes'i Keşfi, Milli Şef Dönemi ve Demokrat Parti'nin Doğuşu (1930–1945)
"Demokrasi dünyanın en narin çiçeğidir. Onu yaşatan hoşgörüdür, uzlaşıdır, diyalogdur." Cumhuriyetin kuruluşundan 1946'ya kadar tek partiden çok partiye geçiş için üç deneme yapıldı. Bu belgesel, üçüncüsünün, Demokrat Parti'nin hikâyesi.Mehmet Ali Birand'ın 10 bölümlük "Demirkırat" belgeselinin ilk bölümü, 1930'daki Serbest Fırka denemesinden Demokrat Parti'nin kuruluşuna uzanıyor. Aydın'da çiftli
Özel Bölüm | Silivri'ye Giden Yol — Hilmi Hacaloğlu ile İBB Davası ve Bağımsız Gazetecilik (2026)
32.Gün'ün bu bölümünde Umur Birand, bağımsız gazeteci Hilmi Hacaloğlu ile birlikte Silivri'ye gidiyor. Türkiye'nin gündemine oturan İBB davasını, aylardır iki günde bir Silivri adliyesinden yayın yapan bir gazetecinin gözünden izliyoruz.Bağımsız gazetecilik ne demek? Bu topraklarda haber yapmak bugün nasıl bir şey? Ve Silivri'deki gazetecilik bir çöküşün mü, yoksa direnişin mi hikâyesi?Bu bölümde:
Önerilen
Turkish Podcast with Ebru (Intermediate Level) / Ebru ile Türkçe Podcast (Orta Seviye)
MyMecra Podcast
Trendyol Talks
Sleep Story
Yapay Kütüphane
Gezgin'in Atölyesi
Sen uyurken 😴 İngilizce öğren 🇺🇸 1000 fiil ve sıfat
Taş Hırsızı
Miraç Enginlikli İbadet: Namaz
Süper FM - Doğan Canlı Yayında
Cem Yılmaz | Stand-Up Komedi Kesitleri (Videolu)
Mafia Boss Romance Stories
